بررسی جواز انشاء در مقام تکلیف نسبت به معدومین

استاد: اصلاً صحبت این نیست که مصلحت دارد یا ندارد او رب است و ما باید مطیع باشیم. خدایا! آیا این حرفی که می‌زنی به مصلحت ما است؟ [می‌گوید:] فضولی موقوف! باید انجام دهی! آیا وقتی که عبد مولا را اطاعت می‌کند تشخیص می‌دهد که امر مولا برای مصلحت است یا نه؟! وظیفۀ او اطاعت است. آیا می‌تواند به مولا چون‌وچرا کند که این امری که به من می‌کنی بر خلاف مصلحت است؟! می‌گوید: «ساکت شو!»

تلمیذ: یک مسئلۀ تعبّد داریم که تعبّد را همه قبول دارند، یک مسئلۀ انفکاک امر پروردگار از مصلحت و مفسده است.

استاد: ببینید ما در این بحث می‌کنیم که خدا دارای مقام خلق است و مقام مالکیت مطلق است و یَفعل ما یشاء و یَحکم ما یُرید. اینکه او در مقام حاکم مطلق و حاکم اطلاق است و ما بحث را ببریم بر اینکه اوامر او باید براساس مصلحت باشد یعنی این «باید» را رویش بگذاریم، این «باید» به ما نیامده است. ما فقط باید اطاعت کنیم حالا کاری نداریم به اینکه مصلحت دارد یا ندارد. آیا خدا خودش را ملزم کرده است بر اینکه باید طبق مصلحت ما انجام دهد یا اینکه او اعلی و اجل است از اینکه احکام و نواهی او براساس مصلحت و مفسده باشد.

اینها می‌گویند که او امر می‌کند ما هم کاری نداریم که مصلحت و مفسده‌ دارد یا ندارد و اصلاً نمی‌توانیم فکر را در این ببریم لذا خدا می‌تواند امر بما لایُطٰاق هم کند،¹ حالا اگر امر نکرده است فرض کنید که خیلی به ما چیز کرده است اما ممکن است در یک‌ جا هم [امر بما لایُطٰاق] بکند. خداوند می‌تواند به‌نحو اطلاق امر کند، به هیچ چیز هم هیچ کار ندارد. امروز یک کار انجام می‌دهد فردا یک کار دیگر انجام می‌دهد اصلاً اینها می‌گویند که در یک زمانی شرایط طوری است که اقتضای این تکلیف را می‌کند، خدا هم می‌گوید این را انجام دهید، دلش می‌خواهد.