ادامه بررسی دیدگاه‌ میرزای قمی

بله، در تحقق ظهور ما باید ببینیم آن الفاظ متداول بین مردم در زمان رسول خدا صلّی الله علیه و آله و سلّم دارای چه معانی‌ای بودند و آن الفاظ با چه قرائنی استفاده می‌شدند که مسائل حقایق شرعیه و متشرعه و امثال‌ذلک از اینجا نشأت گرفته است؟ فقط به همین مقدار. این مطلب را ما قبول داریم و در بحث ظهور شخصی بارها گفته‌ایم که از مجموعۀ قرائن و ارتکازات ذهنیه و خصوصیاتی که مخاطب با مولا سروکار دارد، با متکلم سروکار دارد، از اینها اصلاً ظهور منعقد می‌شود، اصلاً بدون اینها ظهور منعقد نمی‌شود، در این حرفی نداریم؛ ولی اینکه ارتباطی نسبت به مخاطبین باید باشد، حتی آن کسانی که پشت در هم ایستاده‌اند، نه‌خیر [این‌طور نیست] آن کسانی که بیرون مسجد هستند یا در مدینه هستند آنها هم مقصود بالمشافهه و مقصود بالخطاب نیستند، آنهایی که در آن زمان هستند هیچ‌کدام مقصود بالخطاب نیستند اصلاً این معنا از میرزا بعید است که این مطلب را بگوید. بله، نسبت به بعضی از اصناف و نسبت به بعضی از افراد ما این مطلب را قبول داریم.

تلمیذ: اگر قرار باشد این ظهورات و خطابات برای همه یکسان باشد، مثلاً فرض کنید حاکمی مطلبی را القاء می‌کند و دست‌اندرکاران دولتش طبعاً به‌خاطر داشتن آن روابط خاص و شرایط و قرائن خاص یک نحو ظهور از این مطلب می‌فهمند و یک نحو برای آنها ظهور منعقد می‌شود، افرادی که خارج از حوزه هستند آنها هم یک نحو ظهور می‌فهمند. این ظهور دوتا می‌شود، کدام حجت است؟!

استاد: این همان بحثی است که قبلاً عرض کردم، در جلسۀ گذشته این بحث بود که هر شخصی نسبت به هر رتبه‌ای که دارد ظهور برای او در آن رتبه باید تمام شود یعنی اگر من‌باب‌مثال افرادی نشسته‌اند و از شخص بزرگی، از شخصی که دارای مقام و مرتبه‌‌ای هست استفاده می‌کنند، آن شخصی که صحبت می‌کند کلمات را می‌گوید صحبت می‌کند؛ ولی وقتی که آن مطالب تمام می‌شود، از هر کدام از اینها هرچه بپرسیم می‌بینیم یک مطلبی را از این استفاده کرده‌اند؛ یعنی نسبت به رتبۀ آن شخص، برای او ظهور داشته است.