بررسی حجیت خطابات مشافهیه نسبت به غیرمشافهین

بناءًعلیٰ‌هذا خطاباتی که در زمان شارع به صرف یا أیها المؤمنون، ﴿يَٰٓأَيُّهَا ٱلَّذِينَ ءَامَنُوٓاْ﴾ و امثال‌ذلک القاء شده‌اند، شاید ارتباطات و قرائنی بین پیغمبر و مردم وجود داشته است و به‌طورکلی یک نوع زمینۀ ربط محاوره‌ای بین نبی ‌اکرم و مردم وجود داشته است، که آنها می‌توانستند منظور از این کلمات را استنباط کنند و پیغمبر اکرم این عبارات را براساس آن قرائن به ‌این ‌نحو و به این شکل بیان کرده است و اگر در زمان دیگری بود شاید شکل و کیفیت آن تغییر پیدا می‌کرد.

اشکال بر کلام مرحوم میرزای قمی 

این مطلب ایشان از جهاتی مورد تأمل است.

عمومیت نداشتن قرائن در تمام محاورات

اوّل اینکه بحث راجع به کلیِ قضیه این است که ما نمی‌توانیم قبول کنیم که همیشه ارتباط تخاطب و ارتباط محاوره‌ای بین متکلم و مخاطب را قرائنی تشکیل دهند که فی‌مابین آنها وجود دارند، نه‌خیر! این‌طور نیست. خیلی به ندرت پیدا می‌شود که آن ارتباط بین متکلم و مخاطب ـ حالا یا کاتب باشد یا متکلم ـ موجب شود که آن الفاظ نسبت به نوع تفهمی که مخاطب از متکلم دارد، ظهور شخصی پیدا کنند و این مسئله در عبارات، روشن است. وقتی که متکلمی با شخصی صحبت می‌کند ما خودمان از طرز اشاره و صحبت و نحوۀ بیان او می‌فهمیم و احساس می‌کنیم که آیا به رمز و به کنایه صحبت می‌کند، آیا مطالبی که می‌گوید یک مطالب رمزی است یا نه؟ 

همین‌طور این مسئله در نوع و خصوصیت صنفی افراد هم کاملاً مشهود است که در بعضی از اصنافِ افراد و در بعضی از امکنه و ازمنه و بعضی از عرف‌های خاص چنین مسئله‌ای وجود دارد که عبارت آنها براساس یک ارتباط وثیقی است که آن ارتباط تعیین می‌کند. سازما‌ن‌ها وقتی که با هم ارتباط دارند بر این اساس است، گروه‌ها وقتی که باهم ارتباط دارند بر این اساس است، مکاتبات سیاسی بین دُوَل و سفراءشان بر همین اساس است، من‌باب‌مثال متنی هست که شما از آن یک معنا می‌فهمید درحالی‌که هر لفظی از آن متن، اشاره به یک معنایی دارد که بین خود آنها این قضیه‌ ملحوظ است.