امکان استصحاب عدم نعتی بدون استصحاب منعوت

تلمیذ: آن را ما از خود آن عام می‌فهمیم یا از خاص؟ در لا تکرم زیداً الفاسق، اینجا وقتی زید را خارج کردیم این خاص چطور چیز دیگری را جایگزین خودش می‌کند؟

استاد: این خاص می‌گوید که مولا مفهومی را از این علما قصد کرده است. اگر این خاص نبود تمام افراد چه صالح و چه طالح، در تحت اکرام داخل بودند یا نبودند؟! حالا مولا طالح را خارج کرد پس معلوم است منظورش صالح است.

آیا ما می‌توانیم بگوییم که طالح که خودش را از تحت علما خارج کرده است اصلاً در خود علما هم اجمال مفهومی به‌وجود آورده است، لذا علما شامل صالح نخواهد شد، و این می‌شود شبهۀ مصداقیه؟! نمی‌توانیم این حرف را بزنیم؛ بنابراین وظیفه‌ای که خاص دارد فقط اخراج نیست، بلکه یک نفی دارد و یک اثبات. از یک طرف می‌گوید فساق را از تحت علما من خارج می‌کنم، از یک طرف می‌گوید من بقیه را در تحت علما داخل می‌کنم.

تلمیذ: آن را خود عام بعمومه داخل می‌کند، عموم یعنی چی؟! اگر ما زید تنها را مثال بزنیم مطلب خوب روشن می‌شود. لا تکرم زید الفاسق یعنی از این جمع، زید می‌رود بیرون، بقیه سرجایشان هستند. دیگر آیا اینکه بقیه سرجایشان هستند را ما از اخراج زید می‌فهمیم؟! این‌طور که نیست؛ بلکه این مفهوم را از خود عام بعمومه می‌فهمیم. پس این استثناء در اینجا کاری نکرده است، استثناء فقط اخراج شد، نه اخراج خودش و ابقاء غیر خودش.

جواب تلمیذ: عموم دلالتش اجمالی است. پس تخصیص دلالتش اجمالی می‌شود. معلوم می‌شود آدم خاصی را درنظر دارد، چون استثناء شده است. خود این استثناء هردو دلالت را دارد هم دلالت جنبۀ نفیی و هم دلالت جنبۀ اثباتی.

استاد: در مورد عام، در اینجا این خاص اگر استثناء نمی‌شد خودش عمومی را دارد؛ این هست. اما وقتی که چیزی از عام استثناء می‌شود آن حجّیت عام کمی متزلزل می‌شود. می‌گوید که منظور مولا در اینجا عام بعمومه نیست، افرادی خارج شدند. آن‌وقت در اینجا این خاص می‌گوید اینکه مولا افرادی را خارج کرده است، فقط من را خارج کرده است، نه کسی دیگر را. چون در عبارت، کسی غیر از این خاص که نیامده است.