نقد کلام مرحوم نائینی دربارۀ اجرای اصل در اعراض

بعضی از آقایان این‌طور مطرح کرده‌اند که «کل شیء لک حلال» یعنی اگر شیئی حلال بود که آن شیء می‌توانست دو صورت داشته باشد، یک صورت حلال داشته باشد، یک صورت حرام داشته باشد، اگر برای شما مشکوک بود، در این ظرف گفته شده است که «کل شیء لک حلال». من‌باب‌مثال غنمی که حلال است، ابتدائاً و اولاً بلااوّل و به عنوان اوّلی و به حکم ابتدایی این حلّیت بر این غنم عارض است؛ بگو «کل شیء لک حلال»، این غنم حلال، اگر شما شاک هستی که این در تحت حرام داخل شده است به‌واسطۀ فری اوداج و یا به‌واسطۀ اینکه حیوانی مثل گرگی آن را دریده است و امثال‌ذلک، بگو حلال است؛ شاید شخصی سر این را بریده است و آن‌وقت در بیابان گذاشته و رفته است.

این مورد را می‌گوییم باید گفت «کل شیء لک حلال»؛ نه‌اینکه «کل شیء لک حلال» بر همه اشیاء عمومیت دارد، و من‌ حیث المجموع کل الأشیاء إذا اشتبه حالُها و لم نعلم، هل أنّه داخلٌ فی تحت عنوان الحرام أو داخلٌ فی تحت عنوان الحلال، فهذا الشیء لک حلال حتی تعلم انّه حرامٌ بعینه.

حکم ماهی مشکوک الفلس

و لذا اگر ما سمکی را صید کنیم که از نقطه‌نظر شرایط تذکیه، محرز شده باشد و شک در فلس و عدم فلس آن بکنیم، که آیا این سمک داخل است در تحت انواعی که فلس دارند اما الآن فلس‌شان را از دست دادند، یا اینکه این سمک از اوّل داخل در تحت سمک غیر فلس‌دار بوده است؛ خلافاً للقوم که در اینجا بسیاری حکم به حرمت کرده‌اند، چون ما اصل اوّلیه در اینجا نداریم، در اینجا حکم به حلّیت می‌کنیم.

لایقال بر اینکه آن عنوانی که حکم حلّیت بر آن بار شده است آن عنوان فلس‌دار است، خب ما فلس را احراز نکردیم، و حکم روی سمک فلس‌دار آمده است، ألسّمک إذا کان ذا فلس فهو حلال¹. خب، وقتی که احراز نکنیم پس حکم حلّیت نمی‌آید.