حکم عامّ در تخصیص به مخصّص مجمَل (8)

بنابراین اینکه شما می‌گویید که استثناء و مخصّص متّصل مانند مقیِّد است که برای عامّ یک ظهور مضیَّقی [درست می‌کند] که افراد به‌خصوص را خارج می‌کند، و این ظهور از اول منعقد می‌شود، این فارق است بین مقیِّد و بین مخصِّص متّصل. در مقیِّد از اول عامّ را نمی‌گذارد که در افراد غیر خودش بیاید؛ وقتی که می‌گوید: «أکرِم عالِمًا هاشِمیّاً» از اول این «هاشمیّاً» عالِم را مضیّق کرده است؛ نه‌اینکه «أکرِم عالِمًا» همۀ علماء را شامل بشود، بعد «هاشمیّاً» عدّۀ خاصی را استثناء کند. بلکه از اول حکم روی عالم هاشمی رفته است؛ نه‌اینکه روی عالم به‌نحو سعه و استیعاب و شمول رفته باشد و بعد یکی‌یکی خارج کرده است و فقط هاشمی را گرفته است؛ نه‌خیر، از اول گفته است: «أکرِم عالِمًا هاشِمیّاً»؛ یعنی أکرِم این عدّۀ به‌خصوص را.

حالا اگر ما در اینکه زید، هاشمی است یا نه شک کردیم، در اینجا شک در عامّ در شبهۀ مصداقیّه کردیم که تمسّک به آن جایز نیست. مثل‌اینکه شک کردیم که این از اول عالم است یا نه! اگر از اول شک می‌کردیم این عالم است یا نه، می‌توانستیم به «أکرِم عالِمًا هاشِمیّاً» تمسّک کنیم؟! نمی‌توانستیم. اگر در اینکه زید هاشمی است یا نه شک کنیم، می‌توانیم تمسّک به خصوص قید هاشمی بکنیم؟! نمی‌توانیم. حالا هم اگر شک کنیم که آیا زید، هاشمی است یا نه، به این جملۀ «أکرِم عالِمًا هاشِمیّاً» نمی‌توانیم تمسّک کنیم. چون این از اول فقط در عالم هاشمی ظهور پیدا کرده است، پس شک در یک مورد، در اینجا برگشت به شک در عامّ در خصوص «أکرِم عالِمًا» خواهد بود. این در مورد مقیِّد است.

و اما در مورد مخصّص متّصل این‌طور نیست. در مورد مخصّص متّصل از اول برای عامّ ظهوری منعقد شده است؛ وقتی که مولا می‌گوید: «أکرِم أقرِبائی»، از اول برای این عامّ ظهوری منعقد کرده است. «أکرِم أقرِبائی» یعنی همۀ أقربای من [در این حکم] هستند؛ ولی وقتی که می‌گوید: «إلاّ أعدائی» از آن ظهور، رفع ید می‌کند و می‌گوید که شما نمی‌توانید به آن ظهور تمسّک کنید، باید از این ظهور، بالنّسبة به افرادی که آن افراد عدوّ هستند رفع ید کنید. آن‌وقت در اینجا اگر بخواهیم به عامّ تمسّک کنیم دیگر بلا اشکال است.