حکم عامّ در تخصیص به مخصِّص مجمَل (3)

ما باید ببینیم متفاهَم عرفی و فهم ما از این کلام چیست؟ به چه ملاکی و به چه علّتی و به چه دردی ما در اینجا از این عامّ رفع ید کردیم؟ [پاسخ این است که] این به ثبوت برمی‌گردد. چون وقتی که مولا می‌گوید: «أکرِم العُلماء إلاّ الفُسّاق»، یک دفعه زیر کاسه و کوزۀ «أکرِم العُلماء» را می‌زند! مثل این است که بگوید: «أکرِم العُلماء إلاّ بعضَهم»؛ در اینجا این استثناء، اصلاً موجب اجمال کلّی می‌شود. این دیگر اصلاً از علماء باید کنار برود، و به‌طور کلی باید از علماء دست بردارد. در اینجا ما فقط به قدر متیقّن باید عمل کنیم.

من‌باب‌مثال، قدر متیقّن می‌دانیم که منظور مولا آقای شیخ فلان نیست، باید به آن عمل کنیم. جانب احتیاط را باید بگیریم دیگر، آن مواردی که متیقّن است باید آنها را در اینجا انجام بدهیم و در آن موارد مشکوکه، «إلاّ بعضَهُم»، همه را خارج می‌کند. احتیاط، اقتضاء می‌کند که «إلاّ بعضَهُم»، در حکم یک مخصّص منفصل مثلاً «و لا تُکرِم مَن لا تَعرِفُه بِوَجهِه»، این فرد مشکوک را شامل شود. می‌گوید چون ما نمی‌دانیم غرض مولا از علماء چیست، لذا توقّف می‌کنیم.

و لیت شعری به چه علّت در «أکرِم العُلماء إلاّ الفُسّاق مِنهم»، این «إلاّ الفُسّاق»، موجب اجمال می‌شود، اما اگر یک مخصّص منفصل بعداً آوردیم، و چسبیده نیاوردیم موجب اجمال نمی‌شود؟! اصلاً ما می‌گوییم عامّ، «أکرِم العُلماء» ظهور دارد، یعنی برای «أکرِم العُلماء»، ما واقعاً انعقاد ظهور کردیم و اصلاً از ظهور هم بالاتر! قطع هم داریم بر اینکه منظور مولا از «أکرِم العُلماء»، اول همۀ علماء بوده است. اصلاً قطع داریم، از این بالاتر؟!

حالا فردا مولا می‌گوید: «و لا تُکرِم الفُسّاق مِن العُلماء»؛ اینکه می‌گوید: «و لا تُکرِم الفُسّاق مِن العُلماء»، آیا این هم بالأخره حرف مولا هست یا نه؟! بالأخره این را هم مولا گفته است، حالاکه این را هم مولا گفته آیا این «و لا تُکرِم الفُسّاق»، موجب نمی‌شود ما در «أکرِم العُلماء» که اول گفته است، تشکیک کنیم و نفهمیم منظور مولا از «أکرِم العُلماء» چه بوده است؟ که آیا اوّلاً بلا اوّل منظور از علماء، علمای غیر مُصرّ بر صغیره هستند یا نه، علمای عادل و مُصرّ بر صغیره را هم در بر می‌گیرد؟ پس ما نمی‌دانیم؛ و این، موجب اجمال در این عامّ می‌شود.