حکم عامّ در تخصیص به مخصِّص مجمَل (2)

استاد: نه‌خیر، در اینجا نتایجی دارد که حالا خدمتتان عرض می‌کنم. آن بحث فحص از مخصّص جای خودش. صحبت ما در این است که در شبهات مفهومیّه در غیر مورد متیقّن که مورد مشکوک است در اینجا عمل به عامّ می‌شود و در اینجا ثمره داریم.

من‌باب‌مثال در مورد «أکرِم العُلماءَ إلاّ الفُسّاق»، اگر شما شک کنید که آیا به مُصِرّ بر صغیره هم اطلاق فسق می‌شود یا نمی‌شود، که مورد، مورد مشکوک می‌شود، در اینجا شما به عامّ، که «أکرِم العُلماءَ» است می‌توانید تمسّک کنید، باید هم تمسّک کنید. ولی اگر گفتید که در «أکرِم العُلماءَ إلاّ الفُسّاق»، چون این «إلاّ» به «أکرِم العُلماءَ» چسبیده است، در اینجا از اول، ظهور علماء را بالنسبة به مُصرّ به صغیره می‌اندازد.

تلمیذ: یعنی در منفصل ایشان قائل به تمسّک به عامّ هستند؟¹

استاد: بله.

تلمیذ: در اینجا مخصّص چه می‌شود؟

استاد: آن مخصّص فقط موارد متیقّنه را تخصیص می‌زند، مثل مُصرّ بر کبیره را، اما مورد مشکوکه را نمی‌تواند.

حکم عامّ مخصَّص به مخصِّص مجمل مفهومی

این بحث راجع به مخصّص متّصل و منفصل بود، حالا نظرات مرحوم آخوند و بقیّه را به‌طورکلی در این‌باره می‌گوییم تا اینکه ببینیم مسئله از چه قرار است. فعلاً کاری هم به بحث مخصّص متّصل و منفصل نداریم.

صحبت این است که در عامّی که مخصَّص است به مخصِّص مجمل مفهومی ـ حالا چه به مخصِّص متّصل یا به مخصِّص منفصل، ما همه را یک‌کاسه می‌کنیم ـ چه باید کرد؟ در اینجا این مخصِّص ما یا مفهوماً مجمل است این اجمالش در دَوَران بین اقلّ و اکثر است یا در دَوران بین متباینَین است و به‌عبارت‌دیگر بین المحذورَین است.

حکم مخصِّص مجمل مفهومی درصورت دَوَران امر بین اقلّ و اکثر

من‌باب‌مثال مولا می‌گوید: «أکرِم العُلماءَ و لا تُکرِم الفُسّاقَ مِن العُلماء»، یا می‌گوید: «أکرِم العُلماءَ إلاّ الفُسّاقَ مِن العُلماء» ـ فرقی نمی‌کند ـ در اینجا اگر ما شک کردیم که فسق فقط بر مرتکب کبیره اطلاق می‌شود یا مُصرّ بر صغیره را هم ـ همان‌طور که فرمودند ـ شامل می‌شود، شبهه، شبهۀ مفهومی است. یا مثلاً آیا نجاست عصیر، با غَلَیان و اشتداد غلیان، منعقد می‌شود یا اینکه به مجرّد غلیان، نجاست بر عصیر بار می‌شود. یک‌هم‌چنین شبهه‌ای هست دیگر که آیا به مجرّد اینکه آب انگور را شما ریختید و این شروع به غل زدن کرد، به مجرّد غل زدن این نجس می‌شود، یا اینکه إذا غَلا و اشتدَّ، یعنی شروع به غلیانِ زیاد کرد و بالا و پایین رفت و در غلیان اشتداد پیدا کرد، آن موجب نجاست می‌شود؟