حکم عامّ در تخصیص به مخصِّص مجمَل (1)

صحبت در مصداق است که این کلام در چه مصداقی ظهور دارد؟ ما نمی‌فهمیم، ولی می‌گوییم: چون پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم خطابشان با اهل مدینه بوده است، معلوم می‌شود این کلام، ظهور در نعل داشته است.

حالا آنچه که بر این مسئله مترتّب و بار می‌شود و مبنای فکری ما را در سنّت تشکیل می‌دهد این است که اگر از این کلام، در نعل استفادۀ ظهور کردیم، آیا برای ما هم حجّیت دارد یا دیگر حجّیت ندارد؟ در اینجا می‌گوییم که دیگرحجّیت ندارد و این خیلی بحث دقیق و مهمّی است که ما به‌نحو خاصّ استفادۀ ظهور کنیم یا به‌نحو عامّ. آیا این ظهوری که در اینجا هست برای همۀ افراد است إلیٰ یوم القیامة یا برای یک عدّۀ خاصّ بوده است. و این از أشکَل مشکلات است.

تلمیذ: تشخیصش خیلی مشکل می‌شود؟

استاد: بله، البته بعضی مواردش خیلی آسان و راحت است و نیاز به تتبّع و تفحّص و نیاز به سیر تاریخی ائمه علیهم السّلام ندارد. مثل همین مورد که دو دو تا، چهار تا است. در اینجا اگر بگوییم که این کلام در استحباب نعل حتی در سیبری ظهور دارد! همه می‌خندند. می‌گویند: دو روز این‌طوری بروی آنجا می‌میری! چطور ممکن است که پیغمبر صلّی الله علیه و آله و سلّم در دو متر برف بگویند که نعل زرد مستحب است و موجب توسعۀ در رزق است و نعل زرد بپوشید؟!

درست است که نعل زرد موجب توسعۀ در رزق است؛ از دور، مشخّص است و توجّه را به خودش جلب می‌کند و بالأخره موجب سلام و علیک و احوال‌پرسی و بعد هم موجب مسائل دیگر می‌شود، اما در کفش معمولی، این حرف‌ها نیست. اما دیگر نمی‌توانیم بگوییم که این قضیه حتی در سیبری هم صادق است! این مسئله غلط است و خلاف عقل است و با ادلّۀ دیگر در تنافی و با همدیگر در تعارض هستند.

بله، در بعضی از موارد، تشخیص اینکه انسان استفادۀ حکم عامّ بکند یا حکم مورد اطلاق بکند مشکل است.