
تعریف عامّ (2)
و بررسی نظر آخوند خراسانی و محقق اصفهانی در کیفیت دلالت الفاظ عامّ
استاد معظّم آیةالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی قدّس الله سرّه در سیونهمین جلسه از سلسله دروس خارج اصول فقه، باب عامّ و خاصّ و در دوّمین جلسه از مباحث این باب، تعریف عامّ را با تفصیل بیشتری تبیین کرده و اختلاف عامّ را با اطلاق شمولی توضیح میدهند. در این بخش، از اختلاف در دلالت «ال» بهعنوان یکی از ادات عموم و نیز وارد بودن دلیل عامّ بر مقدّمات حکمت، بحث میشود. ایشان در ادامه، بیان مرحوم آخوند و مرحوم محقق اصفهانی در رابطه با کیفیت دلالت عامّ را نقل و بررسی میفرمایند. مرحوم استاد با تذکر این نکته که دلالت عامّ بر تمام افراد آن، حتی در عامّ بدلی نیز علیالسّواء است، بیان مرحوم کمپانی را میپذیرند و ضرورت منقّح شدن موضوع را با تمام حدود و ثغور آن، پیش از بار شدن حکم، خاطرنشان میکنند.
تعریف عامّ (2)
9مؤیّدی بر کلام مرحوم کمپانی
و یؤیّده اینکه مولا وقتی که میخواهد آن حکم را بیان کند، با ادات و با الفاظ، آن حکم را بیان میکند؛ [مثلاً میگوید:] «أیَّ رَجلٍ تَشاءُ قلِّده» یا «أیَّ عالمٍ رأیتَه أکرِمه»، یا «أکرِم کلَّ عالِمٍ»، یا «أطعِم جمیعَ الفقراء». در اینجا این جمیع و این کلّ و این أیُّ و أمثالذلک را آورده است یا الفاظی که دلالت بر شمول میکنند مانند عشره و یا قبیله و گروه که اینها بهعنوان اسم جمع هستند [را میآورد]، اینها همه بهاینجهت است که در اینجا مولا اوّلاً در خودش آن حدود و ثغور موضوع را تنقیح کرده و بعد حکم را روی آن بار کرده است.
امکان ندارد قبل از اینکه آن حدود بیان شود، اول حکم بیاید؛ حکم روی سر چه چیزی بیاید؟! حکم برای چه کسی بیاید؟! متعلّق حکم چیست؟! همانطوریکه خود جنسِ موضوع در تعلّق حکم تقدّم دارد، بیان افراد آن جنس هم در تقدّم آن حکم، دخیل هستند.
اللَهمّ صلّ علیٰ محمّدٍ و آلِ محمّد
