تداخل اسباب و مسببات (8)

و اما در عدم تداخل در مسببات، همان‌طور که عرض کردیم خود مسبَّب غیر از اینکه فانی در آن سبب است، از نقطه‌نظر وجود خارجی از خودش اختیاری ندارد، پس وقتی ما قائل به عدم تداخل در اسباب شدیم قطعاً در اینجا عدم تداخل در مسببات هم می‌آید مگر اینکه ما در اینجا دلیل خاص داشته باشیم بر اینکه مسبب واحد، از مسببات متعدده کفایت می‌کند و لو بالنّیة، نه و لو بالوجود الخارجی!

کفایت نیت از مسببات متعدد خارجی

یعنی خود آن نیّت از مسببات متعدد خارجی کفایت می‌کند. کَأنَّ در واقع در اینجا باز ما قائل به عدم تداخل در مسببات هستیم. چون وقتی که حقیقت و ارزش یک شیء را ما به نیّت بدانیم، نه به آن وجود خارجی، در واقع این شخص با نیّت خودش مسببّات متعدد را در خارج محقق کرده؛ چون وقتی که نیّت می‌کند اصل، همان نیّت است. مولا منتظر امتثال عبد است. وقتی که می‌بیند این عبدش نیّت یک عمل را کرد این را از او می‌پذیرد و می‌گوید: تو انجام داده‌ای. مثلاً همان نیّت ذبح اسماعیل کفایت می‌کند برای‌اینکه حضرت ابراهیم اتیان مأمورٌ به را کرده گرچه در خارج این ذبح محقق نشده باشد. چطور اینکه ما در بسیاری از مسائل و فروعات فقهی این مطلب را داریم، من‌باب‌مثال انسان تا وقتی که به رکعت دوم نرسیده یا به رکوع نرسیده اگر در یک صلاتی شک کند، می‌تواند نیّتش را به صلاة دیگر برگرداند. یا اینکه اگر روزه را به یک نیّتی بگیرد، بعد نیّتش را به قضاء و یا نذر برگرداند آن روزه به حساب آن نیّت قضاء یا به نیّت نذر حساب می‌شود.

پس نیّت خودش مبدّل است و در واقع ما می‌توانیم در اینجا بگوییم که عدم تداخل در مسببات است و الآن با نیّات متکرّره ـ خودِ نیّتِ تنها ـ انگار مسببات متکرره‌ای در خارج تحقق پیدا کرده، ولی بالأخره از این نظر که یک شیئی هم مثل غسل در خارج وجود پیدا کند یک آبی هم به سر و صورتش می‌زند. پس اصل، همان نیّت است. لذا اگر یک نیّت را فراموش کرد آن غسل دیگر کفایت از آن نیّت نمی‌کند. به این‌صورت و کیفیت ما می‌توانیم روایات یا کلمات بزرگان را جمع کنیم.