تداخل اسباب و مسببات (7)

2

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم
بسم الله الرحمن الرحیم
آیا تعدد یا تکرر شرط در مسئله تداخل یا عدم تداخل مؤثر است؟
قائلین به تفصیل در صورت تعدد شرط و در صورت تکرر شرط گفتند که در صورت اول مسئلۀ عدم تداخل و در صورت تکرر مسئلۀ تداخل است. دلیلشان هم این است که در صورت تکرر، امر دلالت بر صرف الوجود می‌کند و صرف الشیء لا یتکَرّر و لا یَتثنّیٰ.
مرحوم آقاضیاء در اینجا جوابی دارند که علل و اسباب تشریعیه مانند علل و اسباب تکوینیه هستند، همان‌طوری‌که نار علت برای احراق است و به هر فردی از نار، یک احراق جداگانه متحقق می‌شود لذا نفس این علت موجب معلول است و هر وقت این نفس الشیء، وجود پیدا کند، معلول هم که احراق باشد وجود پیدا می‌کند، از این نقطه‌نظر در این مسئله فرقی بین تکرّر و بین تعدد شرط نیست. ¹ باید گفت این مطلب ایشان صحیح است و جای بحث نیست.
این مطالب را دیگر به‌عنوان تکمیل مطلب می‌گوییم، چون خیلی روی اینها نظر نداریم تا اینکه إن‌شاءالله در مبحث بعد بتوانیم این مطلب را تمام کنیم، چون در تمام جهات قضیّه صحبت شده است، و نکتۀ مهمی که باقی مانده باشد دیگر به نظر نمی رسد و معطل شدن در این مباحث هم خیلی ضرورت ندارد.
دیدگاه مرحوم آقاضیاء در تعدد شرط و تعدد جزاء
مطلب دیگری که ایشان (آقاضیاء) می‌فرمایند این است که اگر شرط متعدد بود و جزاء هم متعدد بود، مسئله در اینجا چه صورتی پیدا می‌کند؟ تعدد شرط برحسب تکلیف است که اگر تعدد پیدا کند، متعدد می‌شود. تعدد شرط مثل «إذا أفطرت» و «إذا ظاهَرت» تعدد جزاء هم مثل اِکرام و اطعام. «إذا ظاهرت فأکرم ستین مسکینًا» و «إذا أفطرت فأطعم ستین مسکینًا» که هم جزاء در اینجا متعدد است و هم شرط.
صوَر تحقق تعدد جزاء
در اینجا تعدد جزاء به دو صورت متحقق می‌شود یا حقیقتاً اینها جزایشان فرق می‌کند یا بالاضافه فرق می‌کند:
1. . نهایة الأفکار، ج 2، ص 489.