تداخل اسباب و مسببات (5)

ما عنوان مشیر زیاد داریم؛ من‌باب‌مثال در مسئلۀ هلال هم می‌توانیم بگوییم که بنا بر یک طرف قضیّه اینجا هم عنوان، عنوان مشیر است. آن کسانی که قائل به طریقیت هستند می‌گویند که در «صوموا لرؤیته و أفطِروا لرؤیته»¹ یا «إذا مضی ثلاثون یومًا فَافطِر أو صُم»² عنوان، عنوان مشیر است؛ یعنی عنوانی است که حکایت می‌کند از اینکه هلال وجود داشته باشد، حالا خودت ببینی یا اینکه سی روز گذشته باشد. اینها دیگر مسئله‌ای نیست. البتّه این بنا بر طریقیت است. اما در طرف دیگر قضیّه اگر ما این «صوموا لرؤیته و أفطِروا لرؤیته» را از باب موضوعیت گرفتیم نه از باب طریقیت، دیگر عنوان، عنوان مشیر نیست و این دخالت عنوان خاص است؛ یعنی خود عنوان خاص در اینجا دخیل است.

إن‌شاءالله اگر یک‌وقت بحث رؤیت هلال را کردیم، در آنجا هم این مسئله را مطرح می‌کنیم؛ خلاصه قضیّه بی‌هیچ هم نیست!

حالا در اینجا مرحوم آقاضیاء می‌گویند که ما در اینجا چه کنیم؟ اگر بخواهیم بگوییم ظهور قضیۀ شرطیه در عنوان خاص است و جمع بین این دو عنوان هم در عرض واحد ـ نه در طول، البتّه بحث طول و عرضش را هم الآن می‌گوییم ـ امکان ندارد، در این‌صورت باید از انحصار دخالت عنوان خاص رفع ید کنیم. حالا یا باید بگوییم که عنوان مشیر است و به این وسیله جملۀ شرطیه را از ظهور در انحصار خارج کنیم یا اینکه بگوییم: منحصر نیست، منحصر که نشد یعنی اگر یکی از اینها سبقت بگیرد کفایت می‌کند چون دیگر عنوان خاص منحصر نیست. یعنی این ظهور در انحصار دخالت عنوان خاص را برمی‌داریم، یعنی اگر یک عنوان دیگری مقدم بر این عنوان هم آمد، آن اولویّت دارد، و خصوص این عنوان خاص دخالت در تأثیر ندارد، و خصوص عنوان خاص دیگر هم دخالت در تأثیر ندارد. بنابراین اگر ما این دو قضیۀ شرطیه را از این ظهور در انحصار دخالت عنوان خاص برداشتیم معنایش این می‌شود که هر کدام از این دو زودتر تحقق پیدا کردند همان برای وجوب قصر کفایت می‌کند.