تداخل اسباب و مسببات (5)
دیدگاه مرحوم آقاضیاء عراقی
مرحوم استاد آیةالله حاج سید محمدمحسن حسینی طهرانی (قدّس الله سرّه) در بیست و هشتمین جلسۀ درس خارج اصول فقه، نظرات مرحوم محقق عراقی (رضوان الله علیه) را در مبحث تداخل اسباب و مسببات، تبیین و بررسی میکند. استاد در ابتدا به تقسیمبندی آقاضیاء در این بحث اشاره میکند: مواردی که جزاء سنخاً متحد است مع تعدد الشروط به حیثی که لایمکن تعدد الجزاء، و مواردی که جزاء سنخاً متحد است مع امکان تعدّده و تکرُّره. سپس نقد مرحوم آقاضیاء بر مرحوم آخوند در جمع بین دو شرط «إذا خفی الاذان فقصّر» و «إذا خفی الجدران فقصّر» مطرح شده و نظر خود ایشان در همین خصوص بیان میگردد. استاد به مرحوم آقا ضیاء در دو مرحله اشکال میکند: اول؛ اشکال به نظر خود ایشان به این بیان که چرا شما میگویید: اگر از انحصار در دخالت عنوان دست برداشتید، جملۀ شرطیه در استقلال در تأثیر باقی میماند؟! درصورتیکه در این فرض هر کدام از این دو شرط که زودتر انجام بگیرد تأثیر را ایجاب میکند. دوم؛ به اشکال محقق عراقی به مرحوم آخوند که خود متضمن دو ایراد میباشد و تفصیل آن را در متن درس میتوان مطالعه نمود. مرحوم استاد در پایان درس، به نتیجهگیری مرحوم عراقی اشاره میکند: «مقتضای قاعده، جمع بین هر دو شرط است؛ یعنی وقتی که شرط اول انجام گرفت باید صبر کنیم تا شرط دوم هم انجام بگیرد، چون هنوز بقاء اشتغال تکلیف بر ذمۀ ما هست». ایشان در ضمن درس به پرسشهای تلامیذ پاسخ میدهد.
مرتب سازی:
تداخل اسباب و مسببات (5)
16تلمیذ: اذان، اذان معمولیِ با صدا است یا با بلندگو؟
استاد: آن موقع که بلندگو نبوده است!
تلمیذ: هر زمانی نسبت به خودش مسئله متفاوت میشود.
استاد: این حرفها یعنی چه؟! در آنجا که شارع نمیتواند موضوع را تفاوت بدهد. موضوعات شارع برای همۀ ازمنه عام است.
تلمیذ: در خود همین اذان بدون بلندگو، اگر در وسط روز گفته بشود زود مخفی میشود ولی اگر شب یا نصفشب باشد دیرتر مخفی میشود. آیا نباید یک حد وسطی را بگیریم و مثلاً بگوییم بین الطلوعین باشد؟
استاد: شارع که یک مسئله را مطرح میکند مثلاً الآن حدی را تعیین کرده است، آن حد دیگر کم و زیاد نمیشود. آن زمان از یک شهر، مثلاً مدینه پنج قدم بیرون میآمدید دیگر صدایی را نمیشنیدید، نه صدای هواپیمایی بود، نه صدای ماشینی بود، چیزی نبود دیگر. فرض کنید شما از یک دِه اگر یک کیلومتر دورتر بیایید با نصف شب اصلاً فرقی نمیکند. بله، یک وقت داد و بیداد و هوار است در اینجا شب و روز فرق میکند، اما آن موقع این حرفها نبوده است. یعنی تمام این چیزها منزَّل به زمان خود شارع است. باید ببینیم که در زمان شارع قضیّه چگونه بوده است. در آن زمان نصفشب و ظهرش دیگر فرقی نمیکرد، مسافت مشخص بود.
اللَهمّ صلّ علی محمد و آل محمد