تداخل اسباب و مسببات (4)

ولی اگر ما قائل شویم در اینجا در ماهیت غسل تباین وجود دارد، درست است که غسل از نقطه‌نظر فعل خارجی واحد است، اما از نقطه‌نظر ماهیت تفاوت دارد. بنابراین ولو اینکه ما قائل به تداخل در اسباب بشویم ولکن چون غسل از نقطه‌نظر ماهیت دوتا است، پس باید نیت بقیّۀ اغسال را هم بکنیم تا اینکه برائت ذمه از بقیّه پیدا بشود؛ چون اصلاً ماهیت مسبب فرق می‌کند، یعنی درواقع انگار دوتا مسبب داریم؛ یک مسبب، یک شیء است و مسبب آخر، یک شیء دیگر است.

حالا اگر اسباب با یکدیگر حقایق متباینه باشند چه‌کار می‌کنیم؟ مثلاً سبب وضو حدث اصغر است که وضو را ایجاب می‌کند، از یک طرف کفارۀ صوم، اطعام ستین مسکین را ایجاب می‌کند، این وضو چه ربطی به آن اطعام ستین مسکین دارد؟! اطعام ستین مسکین یک مسببی است که مسبب از کفارۀ افطار صوم است، وضو هم یک مسببی است که مسبب از حدث است، همان‌طور که در اینجا اگر دو امر از ما سرزده باشد، یکی حدث اصغر که باید وضو بگیریم و یکی افطار صوم که باید اطعام ستین مسکین بکنیم، در اینجا هیچ‌کدام کفایت از دیگری نمی‌کند. در صورت غسل هم همین‌طور است، چون غسل‌ها دارای حقایق متباینه هستند. آن غسلی که موجَب از جمعه است با آن غسلی که موجَب از جنابت است اصلاً ماهیتاً تفاوت پیدا می‌کند، ماهیتاً که تفاوت پیدا کرد ولو شما قائل به تداخل در اسباب هم باشید، باز در اینجا باید چند غسل انجام بدهید؛ چون اگرچه غسل‌ها به ظاهر یکی هستند، ولی اصلاً اختلاف ماهوی دارند. إلا اینکه ما در روایت داریم که غسل واحد کفایت می‌کند. اما اینکه غسل واحد کفایت می‌کند، ولی کفایت از دخالت در نیت‌های متعدده نمی‌کند، باید نیت‌های متعدده در اینجا حتماً بیاید. این هم مطلب دومی که مرحوم نائینی بیان کردند.¹

خلاصه نظر مرحوم نائینی در تداخل و عدم تداخل اسباب و مسببات