تداخل اسباب و مسببات (4)

تنبیه دوم: اغسال، حقیقت واحده هستند یا حقایق متباینه؟

تنبیه دوم را در تتمۀ بحث ذکر می‌کنند ـ این بحث تقریباً وارد جنبۀ فقهی می‌شود؛ اگرچه بعد دوباره به بحث، یک جنبۀ اصولی می‌دهند. ـ و دیگر ایشان با این مطلب بحث را تمام می‌کنند.

در بحث اغسال هست که آیا این اغسال که در شرع وارد شده حقیقت واحده هستند یا حقایق متباینه هستند؟ در اینجا دو قول هست. بعضی‌ها مانند محقق اردبیلی قائل شده‌اند که اینها حقیقت واحده هستند؛ لذا شما اگرچه قائل به عدم تداخل هم بشوید، اما در خصوص غسل، اگر غسل جمعه‌ای بر ذمۀ شما هست، غسل جنابتی هست، غسل مس میّتی هست، غسل روز عرفه‌ای هست، غسل نذر و امثال‌ذلک هست، اگرچه این شروط از نقطه‌نظر ماهیت تباین دارند؛ ولی از نقطه‌نظر موجَب خودشان که همان غسل باشد، وحدت حقیقی دارند و از نقطه‌نظر حقیقت، بیشتر از یک غسل وجود ندارد. بنابراین وقتی که شما یک غسل کردید، اگرچه نیت باقی اغسال را هم نکنید این کفایت از همۀ اغسال می‌کند؛ به‌جهت اینکه هر موجبی همان چیزی را بعینه ایجاب می‌کند که موجب دیگر ایجاب کرده است، نه‌اینکه تفاوت کرده باشد.

من باب مثال فرض کنید که شخصی می‌گوید: آقا من این درخت را خریدم. دیگری هم بدون اینکه اطلاع داشته باشد، می‌آید و می‌گوید: من هم همین یک دانه درخت را خریدم، شخصی ثالث هم می‌آید و می‌گوید: من هم همین یک درخت را از بین این همه اشجاری که هست، خریدم. الان سه تا بیع بر یک شجرۀ واحده بعنیه، واقع می‌شود.

یا دو نفر برای حیازت یک مکان با هم می‌آیند و می‌خواهند در صف اول بایستند، هر دو نفر در یک جا واقع می‌شوند و بیشتر از یک جای واحد هم نیست، یک مکان خاص است، نه‌اینکه آن واحد بدلی باشد، بلکه اینجا خصوصیت دارد که یک مکان خاص متعلق به دو طلب واقع می‌شود، در اینجا قائل به قرعه می‌شوند. در غسل هم همین‌طور است، یعنی کلام ایشان و تابعین ایشان بر این است که موجب برای غسل همان چیزی را ایجاب می‌کند که دیگری ایجاب کرده است؛ یعنی به اولین غسلی که آن شخص می‌کند، موجب غسل انجام شده است. بنابراین ما باید بگوییم که اولین غسل کفایت می‌کند، بدون اینکه آن شخص همۀ اغسالی را که بر ذمه‌اش هست نیت بکند؛ به‌خاطر اینکه اگر می‌خواست غسل جمعه بکند با همین انجام می‌شد و اگر می‌خواست غسل زیارت کند با همین انجام می‌شد و امثال‌ذلک.