تداخل اسباب و مسببات (3)

و ایشان می‌گویند: قضایای شرطیه مانند قضایای حقیقیه به تعداد مصادیقش منحل می‌شود، یعنی «إن استطعت فحجّ» معنایش این است که اگر شما هر سال استطاعت پیدا کنید این کلام توزیع پیدا می‌کند. من‌باب‌مثال چطور من می‌گویم: «أکرم العلماء»، گرچه می‌گویم: أکرم العلماء ولیکن این أکرم العلماء به تعداد افراد عالمی که وجود دارد انحلال پیدا می‌کند. یا وقتی که می‌گویم: أکرم العالم، این أکرم العالم به تعداد افرادی که مصادیق برای عالم هستند انحلال پیدا می‌کند. همین‌طور «إن استطعت فحجّ» یا «إذا سهوت فاسجد سجدتی السهو» انحلال پیدا می‌کند به تعداد مصادیقی که ممکن است من در نماز سهو کنم؛ اگر در حمد سهو کنم مصداق برای إذا سهوت است، اگر در سجده سهو کنم مصداق برای إذا سهوت است، اگر در ذکر تشهد سهو کنم مصداق برای إذا سهوت است و وقتی که انحلال پیدا کرد، پس به تعداد قضایای خارجیه که منحلٌ إلیه‌های قضیۀ لفظیۀ ما است، آن قضیۀ لفظیه به قضایای خارجیه انحلال پیدا می‌کند. هر سهو من یک قضیۀ خارجیه است و به تعداد قضایای خارجیه جزاء را هم لازم می‌گیرد.

پس اگر ما در اینجا دلیلی بر وحدت مطلوب نداشتیم، چون قضیۀ شرطیۀ ما انحلال پیدا می‌کند به قضایای خارجیه، بنابراین جزاء هم به تعداد قضایای خارجیه بر آن بار می‌شود. پس ایشان هم در اینجا قائل به عدم تداخل شدند.¹

دیدگاه استاد در باره نظر مرحوم نائینی

البتّه ما تا حدودی می‌توانیم با مطلبی که ایشان در اینجا می‌فرمایند مساعدت کنیم؛ گرچه بهتر است که در اینجا ضمیمه‌ای به کلام ایشان داشته باشیم و آن این است که صرف انحلال موجب قول به عدم تداخل نمی‌شود؛ چون می‌توانیم بگوییم که گرچه ما در اینجا سهوهای متعدد داریم اما ممکن است در اینجا در نظرِ شارع وحدت مطلوب لحاظ شده باشد، اما اینکه این سهوهای متعدد سجده‌های متعدد را لازم بگیرد، ما می‌گوییم نه؛ هذا اوّل الکلام! از کجا عدم تداخل ثابت می‌شود؟ صرف انحلال قضیۀ شرطیه بدون اینکه ما قائل به ظهور شرط در جزای مستقل شویم، موجب قول به عدم تداخل نمی‌شود، مگر اینکه ما این مطلب ظهور شرط در جزای مستقل را هم ضمیمه کنیم.