تداخل اسباب و مسببات (3)

لذا بعضی‌ها قائل به تنافی شدند نسبت به کسانی که قائل به عدم تداخل هستند ولی در قضیۀ «صم یومًا و صم یومًا» می‌گویند: در اینجا یک روز واجب است؛ ایشان در آنجا در مقام جواب می‌گویند که ما در آنجا وحدت مطلوب داریم. در این مثال صم یومًا و امثال‌ذلک قطعاً و علماً وحدت مطلوب داریم و می‌دانیم که یک روز است و واقعاً هم همین‌طور است، پس اشکال وارد نیست.

وقتی که شارع می‌گوید: صم یومًا، یک روز را روزه بگیر و دوباره عصر هم انسان را می‌بیند و می‌گوید: صم یومًا، عرف می‌گوید شارع در اینجا تأکید کرده است و صم یومًا دومی تأسیسی نیست بلکه تأکیدی است. ولی به‌عکس آن مواردی است که جملۀ شرطیه ظهور در تعدد جزاء عند تعدد شرط دارد، در آن موارد فرق می‌کند. من‌باب‌مثال وقتی که شارع بگوید: إذا نمت فتوضأ، بعد در یک وقت دیگر بگوید: إذا بلت فتوضأ، در اینجا ما دو شرط داریم و هر شرطی در یک جزای مستقلی ظهور دارد و این غیر از این است که خود آن امر واحد تکرار پیدا بکند.

بنابراین بحث در آنجایی می‌رود که ما شک در وحدت مطلوب داشته باشیم که آیا مطلوب در اینجا که وجوب وضو است، واحد است یا مطلوب متعدد است؟ اگر واحد باشد، درصورت تعدد شرط همان مطلوب واحد کفایت می‌کند و اگر مطلوب در اینجا متعدد باشد کفایت نمی‌کند، باید دو بار وضو گرفت؛ یک وضو به نیت بول و یک وضو به نیت نوم.

مرحوم نائینی می‌فرمایند: در قضایای شرطیه به‌طورکلی منظور از امری که به جزاء تعلق می‌گیرد صرف الوجود است و صرف الوجود اقتضای مرّه و تکرار را نمی‌کند. صرف الوجود یعنی اتیان به ماده؛ إذا نمت فتوضأ یعنی من صرف وجود وضو را از تو می‌خواهم. و در این صرف الوجود، نه یک مرتبه خوابیده و نه دو مرتبه که معنایش این باشد که یک مرتبه وضو بگیر یا دو مرتبه. مولا می‌گوید: وقتی که خوابت برد باید وضو بگیری، به این می‌گویند: صرف الوجود. وقتی که صرف الوجود شد، ماهیت مبهمه و طبیعت مبهمه می‌شود.