تداخل اسباب و مسببات (1)

تلمیذ: بالأخره ثمره‌اش اینجاست.

استاد: نه‌خیر.

تلمیذ: پس مسبب را هم دوتا فرض می‌کنیم.

استاد: نه، وقتی که ما بگوییم حقیقت، حقیقت واحده است، دیگر نمی‌توانیم بگوییم که ثمره‌اش متفاوت است. اگر تفاوت پیدا کند، دیگر حقیقت واحده نیست. من‌باب‌مثال من یک وقت آب را برای رفع تشنگی می‌خورم و یک وقت آب را برای‌اینکه خونم رقیق شود می‌خورم. اگر آب را برای رفع تشنگی می‌خورم دو جرعه آب هم کفایت می‌کند، اما اگر آب را برای‌اینکه خونم رقیق بشود بخورم، باید دو لیوان آب بخورم. الآن در اینجا دو حقیقت مختلفه است. وقتی که ثمره دوتا می‌شود حقیقت هم دوتا می‌شود. حقیقت که دوتا شد دو سبب، دو مسبب را می‌طلبد، آن بحث جداست؛ ولی صحبت در اینجا است که وضو، یعنی رفع حدث و وقتی که وضو به معنای رفع حدث بود، شما به‌وسیلۀ وضوی منبعث از بول، رفع حدث کردید و در اینجا دیگر رفع حدث بعد از رفع حدث نداریم.

تلمیذ: بالأخره دلالتی بر نورانیت دارد.

استاد: آن نورانیت غیر از وجوب است و آن بحث تأکّد ثواب است، بحث ما بحث وجوب است. مثل‌اینکه شما نماز را منفرداً خواندید، تأکدش به این است که با جماعت بخوانید، حالا آیا صلاتی که شما با جماعت می‌خوانید واجب است؟! نه، مستحب است. یعنی می‌گویند: همان صلاتی را که واجب شد و از شما رفع تکلیف شده را می‌توانید دوباره مستحباً به جماعت به‌جا بیاورید. این مسئله غیر از این است که گفته می‌شود: «الوضوء علیٰ وضوء نورٌ علیٰ نور»¹ این روایت یعنی ما در اینجا دو حقیقت داریم؛ یک حقیقت وجوبیه و یک حقیقت استحبابیه؛ و ما این را قبول داریم. شما با وضوی منبعث از بول، آن حقیقت وجوبیه را اتیان کردی و بعد که دوباره وضو می‌گیرید، آن حقیقت استحبابیه را به‌جا آورده‌ای. و اصلاً هیچ‌کدام از این وجوه را هم نمی‌خواهد؛ اگر شما نه خوابیدید و نه بول کردید و دو ساعت از وضوی شما گذشته است باز می‌توانید وضو بگیرید. پس استمرار و دوام وضو و نورٌ علیٰ نور بودن وضو، یک مسئلۀ دیگر است؛ ولی اینکه وجوب منبعث از سبب بشود، این مسئله فرق می‌کند. از این نقطه‌نظر مسئلۀ اجتماع مثلین در اینجا هست.