نظریۀ مرحوم آقاضیاء عراقی در مفهوم شرط (2)

بله، شما می‌توانید اکرام را بر تمام احوال زید جائی، معلق کنید. یعنی باید در ناحیۀ عقدالوضع، زید جائی را در نظرِ بگیرید؛ چون گفتیم که مآل و برگشت هر قضیۀ شرطیه‌ای به قضیۀ حملیه است. بناءعلی‌هذا معنای «إن جاءک زیدٌ فأکرمه» می‌شود «أکرم زیدًا الجائی» یعنی بر تمام حالات زید جایی، اکرام بار می‌شود. اما زید غیرجائی اصلاً مورد بحث نیست و مورد قضیّه نیست تا اینکه اکرام یا عدم اکرام روی آن بار شود.

آنچه که در این قضیّه داریم این است که اکرام بر جمیع حالات زید در حال مجیء بار می‌شود؛ اما اینکه آیا اکرام بر حالات زید در غیر مجیء هم بار می‌شود یا نه، اصلاً مقام به‌طورکلی اجنبی از آن است. ما اصلاً در غیر مجیء صحبت نکردیم تا شما بخواهید بحث کنید که آیا علّت دیگری جایگزین مجیء می‌شود یا جایگزین مجیء نمی‌شود! ما اصلاً در غیر مجیء بحث نمی‌کنیم.

تلمیذ: این همان اثبات علیت منحصره است.

استاد: اصلاً ایشان بحث را از اول روی علّت منحصره و علّت غیرمنحصره و تلازم و امثال‌ذلک نبردند، بلکه بحث از اول روی اطلاق قضیّه آمد. ایشان گفتند که زید در أکرم زیدًا مقید به چیزی نشده و مطلق است، پس جمیع احوال زید در اینجا به‌نحو اطلاق لحاظ شده است. ـ حالا به ما آن مناقشات که ایشان قضیّه را مهمله گرفتند و... کاری نداریم ـ یعنی با اطلاق زید در اینجا جمیع احوال زید، موردِ برای اکرام هستند. از جمیع احوال زید به‌نحو اطلاق، تسری اطلاق در ناحیۀ اکرام می‌شود. یعنی شما باید در ناحیۀ اکرام نیز همۀ وجوب‌های اکرام را برای زید بیاورید؛ چه زید بایستد، چه زید بنشیند باید اکرامش کنید. این اکرام فقط اختصاص به قیام ندارد، اختصاص به قعود ندارد، اختصاص به مجیء و اختصاص به حضور ندارد، اختصاص به جهل ندارد، اختصاص به علم ندارد، اختصاص به روز یک‌شنبه و دوشنبه ندارد. یعنی این اکرام می‌شود مطلق. ایشان این اطلاق را از ناحیۀ موضوع گرفته‌اند.