نظریۀ مرحوم آقاضیاء عراقی در مفهوم شرط (2)

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

خلاصه دیدگاه مرحوم آقاضیاء در مفهوم شرط

عرض شد که مرحوم آقاضیاء در تمسک به اطلاق برای انتفاء عند الانتفاء، بیانی دارند به این نحو که اطلاق را در ناحیۀ قضیۀ حملیه، تمام می‌دانند و همان اطلاق و همان استیعاب حکم در قضیۀ حملیه را منوط به مقدّم در قضیۀ شرطیه می‌دانند و ادات شرط را فقط به‌عنوان ارتباط و تعلیق بین دو قضیّه به‌حساب می‌آورند.

به‌عبارت‌دیگر بین قضیۀ حملیه و بین قضیۀ شرطیه در معنا، فرقی نیست و درواقع هر کدام از این دو به یکدیگر برمی‌گردند؛ یعنی در قضیۀ «أکرم زیدًا» برگشت این قضیۀ حملیۀ انشائیه به یک قضیۀ شرطیۀ «إن وجد زیدٌ فأکرمه» است و برگشت قضیۀ شرطیۀ «إن جاء زیدٌ فاکرمه» به قضیۀ حملیۀ «أکرم زیدًا عند مجیئه» است.

بناءاً علی‌هذا مستفاد از کلام مرحوم آقاضیاء این است که وقتی ما استیعاب حکم را از ناحیۀ اطلاق در قضیۀ حملیه استفاده کردیم، پس همین استیعاب حکم و همین اطلاق در حکم نیز بعینه در قضیۀ شرطیه استفاده می‌شود، بدون أیّ خللٍ و بدون أیّ نقصٍ. و لهذا ما به آنچه قوم برای انتفاء عند الانتفاء پیمودند و انتفاء را در علّت منحصره، منحصر کردند، نیازی نمی‌بینیم؛ خود مقتضای اطلاق در قضیۀ حملیه برای اطلاق در حکم کفایت می‌کند.

نقد نظر مرحوم آقاضیاء 

تفاوت جعل بسیط و جعل مرکب در وجود مفهوم و عدم آن 

نکته‌ای که در اینجا به‌نظر می‌رسد این است که ما در مقام انشاء دو جعل داریم؛ یکی جعل بسیط و یکی جعل مرکب. همان‌طور که در مقام تکوین دو جعل داریم؛ یکی جعل بسیط که نفس وجود شیء است و یکی جعل صفات شیء در مقام تکوین که به آن جعل مرکب می‌گویند.

در مقام انشاء یک‌وقت نفس وجود شیء موضوع برای جعل منشأ واقع می‌شود، مثل‌اینکه می‌گوییم: «أکرم زیدًا» که جعل در اینجا جعل بسیط است؛ یعنی جعل به اکرام برای زید تعلق گرفته است به‌عنوان وجوده و به‌صرف وجوده.