تنبیهات مفاهیم(2)

تلمیذ: وقتی مولا می‌گوید: نماز صبح بخوان مراد مطلق نماز صبح است.

استاد: بله، این مطلب درست است و همین است. اما اینها ممکن است قائل به این شوند که این صلّ‌ای که می‌گوید: الآن نماز بخوان، صلّ در این موقع منظور است، منظورش یک ساعت دیگر یا دو ساعت دیگر است، گرچه در عالم خارج منحلّ می‌شود ولی منظور شارع در این صلاة، روی فرد خاص می‌آید که البتّه مناقشه‌اش را عرض می‌کنم که چه بوده است.

این اصل اشکال که تصوّر طبیعت مطلقه در این قضایا بنا بر مبنای معانی حروفیه و هیئات که منشأ معنای جزئی است، تصوّر بلاملاک می‌شود. این دیگر درست نیست.

دیدگاه مرحوم آقاضیاء در باره تصور طبیعت مطلقه از هیئت وجوبیه

ایشان در مقام جواب می‌فرمایند که ما دو نوع تصوّر از این هیئات می‌توانیم داشته باشیم؛ یا اینکه شارع خودِ اصل الوجوب را محمول قرار می‌دهد و می‌گوید: «إن جاءک زید فیجب إکرامه»، در اینجا خود مادّۀ وجوب برای اکرام ملاک واقع شده است و خود آن وجوب در اینجا حکم است.

ایشان می‌فرمایند در این‌صورت شکّی نیست در اینکه چون خود وجوب در اینجا از معانیِ مستقلّه است گرچه استعمال جزئی شده است، ولی شارع و مولا می‌تواند وجوب را به یک معنای کلّی در نظر بگیرد. چون وجوب یک معنای کلّی دارد، می‌گوید: وجوب اکرام. پس این وجوب اکرام یک معنای کلّی است که هم وجوب اکرام صبح، هم وجوب اکرام ظهر، هم وجوب اکرام ماشیاً، هم وجوب اکرام راکباً و تمام وجوب‌هایی که مترتّب بر اکرام زید است را شامل می‌شود. چون معنای وجوب یک معنای استقلالی است و داخل در هیئت نیست، و بحث ما بحث هیئت است. اما شکّی نیست در جایی که خود آن وجوب به‌عنوان مطلق به خود لفظ مستقل و به اسم دالّ بر این معنای عام آمده است، می‌توان آن معنای کلّی را لحاظ کرد.¹

نقد دیدگاه مرحوم آقاضیاء