جلسه ۲۱۵

این مطلب که باید در عالم شهادت اشرفی وجود داشته باشد ما این مطلب را نمی‌توانیم ثابت کنیم و خود قائلین به امکان اشرف به این مسئله معترف‌اند که به‌واسطۀ مسائل عرضی که این عالم، عالم کون و فساد است و امثال‌ذلک. اینکه این قاعده بیاید این را به ما ثابت کند که در همین عالم باید اشرفی وجود داشته باشد که این وجود اشرف، وجود بر وجود اخس سابق باشد، ما این مطلب را نداریم. بله، آنچه را که می‌توانیم ثابت کنیم این است که اگر قرار باشد در این عالم علمی باشد باید یک ذاتی پیدا بشود که از نظر علم مافوق همۀ علماء باشد. اگر یک قدرتی در این عالم باشد باید ما یک ذاتی را واجب بگیریم و باید یک ذاتی از همه بالاتر باشد ولی صحبت در این است که حد او چقدر است؟! آیا قدرت، قدرت لایتناهی است یا قدرت به اشدیّت و اضعفیّت است؟! ما به مقدار لایتناهی نمی‌توانیم قاعدۀ این مسئله را ثابت کنیم به‌خاطر اینکه قدرت ماده و قدرت ماهیت محدود است پس آن ‌مقدار که ثابت می‌شود این است که اگر شما یک صفتی را پیدا می‌کنید که قائل برای تفاضل است و مقولِ به تشکیک است؛ علم است کم و زیاد دارد، قدرت است کم و زیاد دارد، جمال است کم و زیاد دارد، حافظه است کم و زیاد دارد، استعداد است کم و زیاد دارد، تمام اینها دارای کم و زیاد هستند لاجرم عقل حکم برهانی می‌کند به‌اینکه اگر این وصفی که مقولِ به تشکیک است در این عالم شهادت تحقق پیدا کند باید یک ذاتی باشد که از همه بالاتر باشد. عقل حکم به این می‌کند به‌جهت اینکه وقتی نفسِ تشکیک را پذیرفتیم بنابراین آن حدّ اعلای از تشکیک، فرد اعلا می‌شود. این دیگر اصلاً بدیهی است و نیاز به برهان هم نداریم.

آن‌وقت این مسئله به‌درد ما می‌خورد. همین‌که گفتم: در مسائل اعتباری و طبیعی مثل مدیریت جامعه و احکام حقوقی و امثال‌ذلک به‌درد می‌خورد این است یعنی فرض کنید در مسائل خانوادگی قاعدۀ امکان اشرف اقتضاء می‌کند که ﴿ٱلرِّجَالُ قَوَّٰمُونَ عَلَى ٱلنِّسَآءِ﴾¹ باشد. من‌باب‌مثال در مسائل تربیت قاعدۀ امکان اشرف اقتضاء می‌کند که متعلم از معلم حرف‌شنوی داشته باشد. قاعدۀ امکان اشرف اقتضاء می‌کند که مربّیٰ از مربِّی اطاعت داشته باشد. قاعدۀ امکان اشرف اقتضاء می‌کند که مرئوس از رئیس اطاعت داشته باشد و همین‌طور مقلِّد مطیع مقلَّد باشد و محکوم از حاکم [اطاعت داشته] باشد و امثال‌ذلک. اینها همه به مقتضای قاعدۀ امکان اشرف است.