جلسه ۲۰۸

تلمیذ: یک امر اعتباری است، چطوری یک امر واحد است؟ اگر آن جنبه وجود باشد وجود هم که قدیم است، دیگر بحث ارتباط بین حادث و قدیم باید مطرح بشود.

استاد: صور مختلفی که به خود می‌گیرد، تمام اینها جنبۀ حدوثی دارد.

تلمیذ: خب آن صور حدوث است، اما آن صوری که بر حقیقت وجود حمل شده، خود وجود که قدیم‌اند.

استاد: خود اصل حقیقت وجود، هم با قدیم می‌سازد و هم با جدید می‌سازد. این فرقی نمی‌کند.

تلمیذ: یک امر ثابتی اینجاست که این امر ثابت مابین قدیم و حادث واقع شده است، خود این‌هم یا باید در تحت قدیم باشد یا در تحت حادث باشد.

استاد: نه دیگر، ببینید ما می‌گوییم که آن مافوق قدیم و مافوق حادث است یعنی جنبۀ قدم و حدوث بر او عارض نیست، جنبۀ قدم و حدوث به‌خاطر آن صوری که به خود می‌گیرد بر این عارض می‌شود، یعنی اگر فرض کنید صور مجرده به خود گرفت می‌گوییم: پس این قدیم است و اگر صورت مادی گرفت به او می‌گوییم: حادث است چون در طول زمان و اینها واقع می‌شود یعنی حقیقت او مافوق قدم و مافوق حدوث است؛ قدیمٌ و لا شکل هناک و لا رسم. آن‌وقت خود صورت وجود که همان عبارت از وجود پروردگار است چون به وجود پروردگار تعیّن دارد و وجود پروردگار در ازل است بنابراین ما به این قدیم می‌گوییم ولی این قدیم بودن باعث نمی‌شود که به حادث درنیاید یعنی قوۀ این را دارد که خودش را به اشکال مختلفی دربیاورد و به‌خاطر بعضی از اَشکالی که دارد به او قدیم در ـ سلسلۀ طولیه ـ می‌گوییم و به‌خاطر بعضی از اَشکالی که دارد به او حادث ـ در سلسلۀ نزولیه و عرضیه ـ می‌گوییم یعنی این به هر دو کیفیت خودش را درمی‌آورد؛ اگر نگاه به بالا کنیم این در لا زمان است و اگر نگاه به پایین کنیم می‌بینیم که دارد صور مختلفی به خودش می‌گیرد.