جلسه ۲۰۰

تلمیذ: ... تشکیک می‌کنند مثلاً به سایه، بنابراین این درست نیست؟

استاد: سایه هستند.

تلمیذ: آن جنبۀ انانیت را ندارد؟

استاد: چرا، ببینید این سایه‌ای که هست با این سایه‌ای که ... است فرق می‌کند، علت اینکه به این سایه می‌گویند به‌جهت این است که سایه همان تلألو و شعاع ذی‌الظل است ولی با یک مرتبۀ خفیف‌تر، وقتی که نور در اینجا می‌خورد الآن کتاب من در اینجا یک سایه‌ای انداخته است ولی این ظلمت مطلق که نیست. آن‌وقت در اینجا سایه همین است یعنی معلول در مقام معلولیت و در هویت ذات خودش نمایانگر علت است ولی یک مرتبه پایین‌تر، در اینکه نمایانگر علت است حرفی نیست بالأخره معلول برای آن است و سنخیت هم با آن دارد و حقیقت او هم در این هست ولی حقیقتِ تنزل پیدا کردۀ در این؛ چون او از جای خودش اینجا آمده است، یک مقداری در اینجا آن حقیقت خودش را تنزل داده است، خودش در مقام علیّت، اقوا است.

تلمیذ: بعد از تنزل دیگر آن نور را ندارد مثلاً آن حرارت را ندارد.

استاد: دارد ولی کمتر است دیگر خود سایه نور دارد ولی نورش کمتر است.

تلمیذ: این دیگر با تجردش نمی‌سازد؛ وقتی ماده آن خصوصیات خودش را داده است یعنی عدم تجرد.

استاد: نه تجرد را دارد ولی تجرد به‌نحو کمتر ولی آن تجرد تامّ که در آن هیچ عرضی نبوده است و در او هیچ وصفی نبوده است، تجرد تامّ را ندارد. اگر واقعاً آن تجرد تامّ را داشته باشد دیگر متعین نیست پس این وقتی تنازل می‌کند در واقع یک مقداری از تجرد خودش دست برمی‌دارد ولی درعین‌حال دوباره این مجرد است یعنی آن تجرد تامّ به آن کیفیت را ندارد، مقداری از آن تجرد تامّ کم شده است ولی نه‌اینکه بین این و او بینونیت افتاده است، بینونیت که بیفتد دیگر ارتباطی نیست. سایه را هم از این نظر سایه می‌گویند که همان شمس است ولی با یک قدرت کمتر و با یک نور کمتر و با اثر کمتر لذا خود سایه هم اثر دارد. شما می‌توانید بعضی از چیزهایی که قدرت و قوه می‌گیرند آن دستگاه‌هایی که نور تبدیل به قوه و امثال‌ذلک می‌شود، شما در سایه بگذارید همین اینها هم شارژ می‌شوند و خود اینها چیز می‌شوند. سایه همان است. اینکه ظلّ گفتند از باب همین است؛ از باب تشبیه محسوس به معقول است، گفتند که در سلسلۀ طولیه اگر ما بخواهیم تشبیه کنیم این مثل محسوس در سلسلۀ عرضیه می‌ماند، همان‌طور که سایه همان نور است ولی ضعیف‌تر این‌هم همان علت است ولی یک‌قدری ضعیف‌تر که خودش را به این کیفیت درآورده است.