جلسه ۱۹۹

تلمیذ: این شیئیت برای صورت است؟

استاد: بله برای صورت است، شیء یعنی صورت.

أو شي‌ءٌ مِن شي‌ءٍ كَالنُفُوسِ مِنَ العُقُولِ‌ أو لا هُوَ مِن شي‌ءٍ أي شي‌ءٌ لا مِن شي‌ء كَالعُقُولِ وَ يُمكِنُ أن يَكونَ شَي‌ٌء مِن شَي‌ءٍ كَالمواليدِ مِنَ الأمَهات.¹

«یا خودش صورت دارد و از یک صورت واجد صورت دیگری نشئت می‌گیرد مانند نفوس از عقول که نفوس مرتبۀ نازله‌ای از عقول هستند»، عقول شیء است یعنی وجود متعین است، نفوسی که معلول برای عقول هستند خود آن نفوس هم وجودات متعیّنۀ نازلۀ آن عقول هستند. «یااینکه از شیء نیست یعنی شیء است اما از شیء نشئت نمی‌گیرد» مثل عقول، عقول از شیء نشئت نمی‌گیرند بلکه آن عقول کلیّه از خدا نشئت می‌گیرند و خدا شیء نیست یعنی خدا تعیّن ندارد بنابراین...

تلمیذ: عقل یکی است یا هر نفسی یک عقلی دارد؟

استاد: در اینجا عقل یکی است؛ آن عقل کلی منظور است، عقول جزئیه نیستند.

«ممکن است که شیء از شیء باشد مانند موالید از امهات» ـ موالید ثلاثه که معدن و نبات و حیوان هستند که اینها از امهات خودشان [آب، خاک، باد، آتش] نشئت می‌گیرند. ما نسبت به عنصریات این‌طور بگوییم که شیء از شیء هستند.

بعد آنهایی که از اینها نشئت می‌گیرند همان عنصریات هستند که می‌شمارند؛ آهن و گوگرد و نمک و معدنیات که این چیزها موالید این امهات هستند.

إذِ المُتَعارفُ إدخالُ كَلِمَة مِنْ عَلَى مَادَةِ الشَّي‌ء وَ العُقُولُ‌ لَيسَتْ مَادَةً لِلنُفُوسِ فَيَكونُ النُفُوسُ المُجرَدَةُ مِن شَي‌ءٍ لا مِن شي‌ء. وَ إذا عَرَفتَ هِذه فَاعرِف أن‌ إيَّاها عَنوا وَ عَنها عَبروا بِالجِسم وَ النَفس وَ عَقل ذي سَمَك‌ أي رَفعة مِما هُوَ الأكثرُ تَداولاً فِي لسانِ المَشائين‌ وَ جَبَروت‌ هُوَ عالَمُ العُقولِ وَ مَلكوت‌ بِالمَعنِى الأعَمِ وَ هُوَ عالَمُ الغَيبِ جُملَةً وَ مَلَكوت بِالمَعنِى الأخَصِ هُوَ عالمُ المِثالِ وَ يُقالَ لَهُ المَلَكوتِ الأسفل أيضاً وَ مَلِكٌ‌ مِن ﴿وَٱلصَّٰٓفَّٰتِ صَفّٗا﴾² و ﴿فَٱلسَّٰبِقَٰتِ سَبۡقٗا﴾³ وَ ﴿فَٱلۡمُدَبِّرَٰتِ أَمۡرٗا﴾⁴.⁵