جلسه ۱۹۱

ثُمَّ هٰذهِ التَخميراتُ وَ إن وَقَعَت فيما لا يَزال بِالقياسِ إلَينا لٰكِن بِالنَّظرِ إلى المَباديِّ العاليةِ فَضلاً عَن مَبدإ المَبادي جَفَّ القَلَمُ بِما هُوَ كائنٌ إلى يُومِ القيامة فَقَد فَرَغوا عَنِ التَخمير وَ التَعجِين بِوَجهٍ و كُلَّ يَوْمٍ‌ بَل كلَّ آنٍ هُوَ فِي شَأْنٍ‌ بِوَجهٍ.¹

این تخمیرات که شده است اگرچه در مالایزال به قیاس ما محدود هستیم اما این جبلّه‌ای که خداوند ما را بر او قرار داده است این در ما لایزال هست (یعنی در عالمی که عالم زمانی نیست) لکن نظر به مبادی عالیه چه برسد به مبدأ المبادی، دیگر قلم به آنچه او کائن است تا روز قیامت خشکید یعنی دیگر قلم تمام شد و صورتش بسته شد. دیگر از تخمیر و تعجین به یک وجه فارغ شدند (یعنی حد زدند و بر هر وجودی یک حدّی نهادند) و هر روز بلکه هر آن او در شأنی است به یک وجهی.

یعنی در عین اینکه جَفَّ القلم است درعین‌حال دائماً دارد تغییر و تبدل پیدا می‌شود، در ذات خودش دائماً تغییر پیدا می‌شود و جمع بین این دو مشکل است که از یک طرف ما بگوییم: تقدیرات همه اندازه شده‌اند و از یک طرف بگوییم که دائماً تجدد پیدا می‌شود. این در وجود خودش دائماً تبدیل و تغییر پیدا می‌کند، نه‌اینکه بخواهد به یک کمالی برسد. در عین اینکه دائماً «کُلَّ یَوم هُوَ فی وجهٍ» درعین‌حال تمام مراتب بعدی را هم الآن حائز است و این‌طور نیست که الآن فاقد باشد و بعداً بخواهد به او برسد.

وَ هذا الوَجهُ الخامس مِمّا سَنَحَ بِخاطِري الفاتِر فِي الرَّدِ عَلَى المَفوضَة. وَ لَمّا تُوُهِّمَ مِنَ الوُجوهِ المَذكورةِ فِي النَظمِ الجَبر ـ نَعوذ بِالله منه ـ أرَدَنا أن نُبَيِنُ أنَّ المَقصودَ إبطالُ التَفويض المُستَلزِم لِلشِركِ الخَفي وَ أنَّ التَحقيقَ ما هُوَ مَذهَبُ أهلِ الحَقِ المَأثور مِن الأئمةِ الأخيار صلوات الله علیهم مِنَ الأمرِ بَينَ الأمرين كَما أشَرنا إليه بِقُولِنا.²