جلسه ۱۸۸

سوم که می‌گوییم: شیء چیزی را ایجاد نمی‌کند وقتی که خودش نباشد یعنی ایجاد فرع وجود است و وقتی که وجود حقیقی برای ممکنات در ذواتشان نباشد، ممکن ذاتاً لیس و عدم است، وقتی که علتش می‌آید أیس و وجود می‌شود، دیگر ایجاد حقیقی برای ممکن نیست و همچنین ترشح هر وجودی از طرف او است، همین‌طور تمام افعال ما و تمام عوارض وجودی ما هم از طرف خدا است (که آن‌هم اطوار وجود است، آن‌هم بالأخره تطوّرات وجود است). لکن این جبر نیست همان‌طوری‌که حصر وجود حقیقی در خداوند متعال با وجود موجودات به یک وجودات مستعارۀ مجازیه، منافات ندارد (که این وجودات مستعارۀ مجازیه باشند اما وجود حقیقی برای او باشد؛ اینها استعارتاً اسم وجود را برای خودشان گرفته‌اند) همین‌طور حصر ایجادِ حقیقی در خداوند متعال با اثبات ایجادات وسطیه غیر مستقله منافات ندارد.

اینکه ما ایجاد می‌کنیم و کارهایی انجام می‌دهیم و افعالی انجام می‌دهیم منافاتی با آن ایجاد حقیقی او ندارد.

أللهم صل علی محمد و آل محمد