جلسه ۱۸۷

تلمیذ: در عالم ماده دو نفس بودن را قبول نداریم؟

استاد: نه، دو نفس ندارد بلکه یک نفس دارد.

تلمیذ: این نفس همان کلیه است یا جزئیه؟

استاد: نفس جزئی است دیگر کلی نداریم.

تلمیذ: پس این قضیه هجده هزار عالم که در بعضی روایات هم رسیده و وارد شده است¹ چطور با این قول آقایان که عقول عشره قائل‌اند سازگار است؟!

استاد: ببینید ما آنچه که در این عالم داریم دو مطلب است یکی اینکه این‌طور که ایشان می‌خواهند اثبات کنند یک نفس کلی داریم که کلیات در آن هست، یک نفس جزئی داریم که آن نفس جزئی حاکمِ در صور منطبعه [است] در آن نقش می‌بندد بنا بر قول مشائین مرتسمه است.

در اینکه هر کره‌ای دارای یک نفس جدا و خاص به خودش هست، در این مطلبی نیست به‌جهت اینکه هر کره‌ای دارد برطبق یک نظام حرکت می‌کند و حرکت آن بر طبق یک مداری است که آن مدار، مدار دقیقی است و از روی حساب و نظم است این یک مطلب است. البته ما در روایات هم داریم که مثلاً خطاب به خود ماه شده است مثل «أیّها الخلقُ المطیع»² که امام سجاد علیه‌السّلام دربارۀ ماه می‌گویند یا فرض کنید که دربارۀ شمس و امثال‌ذلک داریم. صِرف نفس آن کره و خود کرات جزئی، دلالت بر انحصارش نمی‌کند بلکه نفس او یک نفس است و اینکه باید تحت یک نفس مدیرۀ کلی قرار بگیرد، آن مطلب دیگری است. یعنی ما از این راه هم می‌توانیم به‌دست بیاوریم که این عالم یک نفس کلی دارد که همین عالم ماده را دارد اداره می‌کند آن به‌جای خود، اما اینکه صور کلیه، عقلیه در او منطبع بشود یک‌هم‌چنین چیزی را نمی‌توانیم اثبات کنیم. این هست بله، همان‌طوری‌که هر عالمی دارای یک نفس است این عالم ماده هم دارای نفسی هست که دارد این کرات را می‌گرداند این شهاب‌ها را اداره می‌کند این گردش سیارات و کواکب و کهکشان‌ها را او دارد انجام می‌دهد و یک نفس جزئی هم برای هر فلکی هست.