جلسه ۱۷۱

لازم نیست از همۀ جهات معقول شود بلکه از یک جهت عامی هم معقول شود، کفایت می‌کند و به آن معقول می‌گویند.

ثمَّ الجواز أی الإمکانُ الذی هو الشِّقُ الأوّل إنْ کانَ بِتَغییرٍ بأنْ یُقَشِّرَه العقل و یُعرِّیِه عن مُقارِناتِها حتی یَصِیرَ معقولاً فَذا خلفٌ إذ الموضوعُ عقلاً مجرداً أُخِذا. فَهو بِلا مَئونَةِ تَعرِیَة مُعَرٍّ مُعرّیٰ.¹

«حالا که جایز است یعنی امکانی که شقّ اوّل است» گفتیم که معقولیت عاقل ممکن است؛ ممکن است یک عاقلی معقول واقع شود «اگر تغییری هست که عقل او را تجزیه می‌کند و او را خالی می‌کند و از مقارناتش برهنه می‌کند تااینکه این معقول شود، این خلف است». چرا؟ چون عاقل وقتی که مجرد است و فرض ما این است که هر مجردی عاقل است یعنی عاقل ما در اینجا مجرد است و چون مجرد است دیگر نیاز به تعریه نداریم و نیاز نداریم او را از شوائب ماده بیرون بیاوریم تا بتوانیم او را تصور کنیم به‌خاطر اینکه هر صورت ذهنی‌ای باید مجرد باشد و ما دیگر نیاز نداریم چون این خودش مجرد است.

«زیرا موضوع ما [عاقل] مجرد اخذ شده است؛ عاقلی که مجرد است بدون [نیاز به] مُعرّیٰ که بیاید یک معرّایی را تعریه کند»، وقتی که مُعَرّی است دیگر تعریه نمی‌خواهد چون خودش خالی است.

شما وقتی می‌خواهید یک امر مادی را معقول کنید او را از ماده بیرون می‌آورید، از خصوصیات ماده بیرون می‌آورید، از مکان بیرون می‌آورید، از زمان بیرون می‌آورید و آن صورت مجردی او را که همان صورت ماهیتی او است در ذهن می‌آورید. آیا ماده‌اش را هم در ذهن می‌آورید؟! ماده که در کله‌تان جای نمی‌گیرد! مثلاً شما که الآن این ضبط را تصور می‌کنید چه چیزی از‌ این را معقول می‌کنید؟! صورت مجرد این را معقول می‌کنید. اما اینکه فرض کنید پنج سیر وزن ضبط است آیا این پنج سیر هم در سرتان می‌آید؟! مغزتان جا ندارد. یااینکه فرض کنید یک منار یا یک چناری را معقول کنید این منار به این بزرگی یا فرض کنید گنبدی که کذا و فلان است را از جنبۀ ماده‌اش مُعَرّیٰ می‌کنید؛ از آجرش و از آن جنبۀ ثقل و اینها مُعَرّی می‌کنید و بعد آن‌ صورت خالص و ساذج او را در ذهنتان می‌برید.