جلسه ۱۶۶

تمام اشیاء همان وجود حق هستند

بنابراین تمام اشیاء «بوجودهم» همان وجود حق هستند منتها آیا وجود حق محدود است به‌نحوی‌که به عدد هر فردی یک خدایی در اینجا درست شده است؟! یعنی به تعداد مخلوقات خدا داریم اینکه دیگر مشخص است [باطل است] آن‌وقت دیگر مسائل دیگر پیش می‌آید.

یااینکه «إنَّ الله واحِدٌ» و در عین وحدانیتش عین این اشیاء است. اگر این‌طور باشد این چه نحو وحدانیتی است که با این حدود می‌سازد و با این قیود می‌سازد و با این تعیّنات می‌سازد و منافاتی ندارد و در کنار آنها نشسته است؟!

وحدت در کثرت

این عبارت از وحدت در کثرت است یعنی کثرتی است که جنبۀ کثرتش اعتباری است اما اگر به حاقّ آن کثرت نگاه کنیم می‌شود وحدت و وحدت هم عین این وحدت است ما دوتا وحدت که نداریم بلکه یک وحدت داریم. پس در اینجا آن جنبۀ کثرت که حدود است و آن حدود باعث شده است که ما اشارۀ حِسّیه کنیم؛ هذا زیدٌ و هذا عمروٌ و هذا فرشٌ و هذا کتابٌ، یک جنبۀ وحدتی در این جنبۀ کثرت هست که ما از آن جنبۀ وحدت غفلت کرده‌ایم. آن جنبۀ وحدت در بطن این کثرت است آن جنبۀ وحدت واقعیتی است که کثرت از او زائیده شده است آن جنبۀ وحدت همان وجود منبسط است که به‌صورت آمده است.

آن نور سره که بحت و بسیط بود و هیچ تعیّنی نداشت؛ رنگ نداشت، شکل نداشت، عَرَض نداشت، صفات اضافیه و اینها نداشت آن وقتی که به ‌صورت آمد یعنی حدّ گرفت، تعیّن پیدا کرد، در عین تعیّنش یک تعیّن دیگر را درست می‌کند، در عین تعیّن با این، تعیّن دیگری را درست می‌کند، چرا؟! چون آن جنبۀ وحدانیت او است که دارد کار انجام می‌دهد نه جنبۀ کثرت او، جنبۀ وحدانیتی که در این بطن و در این ذات است دارد کار انجام می‌دهد. همان‌طور که در حضرت مستطاب عالی یک جنبۀ وحدانیت که نفس است وجود دارد که آن جنبۀ وحدانیت گاهی به‌صورت غضب ظهور می‌کند گاهی به‌صورت محبّت و لطف ظهور پیدا می‌کند گاهی به‌صورت اوصاف دیگری مانند تفکر، تعقل، احساس، عواطف و اینها ظهور و بروز می‌کند و آن جنبۀ این ظهورات و بروزات، موجب تعدد و ترکیب آن جنبۀ وحدانیت نخواهد شد. وقتی شما در ذات خودتان نگاه می‌کنید چیزی غیر از یک امر واحد نمی‌بینید. شما وقتی که به ذات خودتان نگاه کنید، چند ظهور می‌بیند؛ یک مَنی که فکر می‌کند، یک منی که غضب دارد، یک منی که فلان، الآن وقتی که شما در اینجا نگاه کنید نمی‌توانیم این را انکار کنیم الآن چند نفر در اینجا وجود دارند؟! ما این را نمی‌توانیم انکار کنیم ولی آیا واقعاً شما وقتی که به خودتان نگاه می‌کنید در خودتان چند نفر می‌بینید؟! چند شخصیت می‌بینید؟! چند زید می‌بینید یا یک زید بیشتر نمی‌بینید؟! یک شخصیت بیشتر نمی‌بینید! یک وحدت بیشتر نمی‌بینید! درعین‌حال خود را در حالات مختلف می‌سنجید و آن حالات مختلف را در خودتان متعدّد می‌بینید. وقتی که دارید فکر می‌کنید، [می‌گویید:] من دیشب داشتم فکر می‌کردم بعد غضب کردم، بعد سر لطف آمدم و مثلاً چه‌کار کردم. این چه‌کار کردم‌ها در حالات مختلف دارد جلوی شما رژه می‌رود؛ فرض کنید که اوّل به یک کسی محبت کردم به زید بخشش کردم به حسن غضب کردم، به صغریٰ لطف کردم...