جلسه ۱۵۶

تلمیذ: اشتراک لفظی اشکال ندارد ...

استاد: نه، اشتراک لفظی نیست. اشتراک معنوی را می‌خواهیم نه لفظی به‌جهت اینکه در اشتراک لفظی ما هیچ‌گونه وجه اشتراکی برای این دو مفهوم نداریم فقط صرف لفظ است. شما که الآن لفظ شیر را برای شیر حوض به‌کار می‌برید آن شیر حوض و آن شیر باغ‌وحش با همدیگر چه وجه اشتراکی دارند؟! هیچ ندارند اصلاً شما بیخود شیر را برای هردو وضع کردید اشتراک لفظی مربوط به فرهنگی است که آن فرهنگ فقیر است. لذا بدترین فرهنگ‌ها و لغات، لغات انگلیسی است 28 حرف بیشتر ندارد تا بخواهی در آن لفظ مشترک است تمام این الفاظ را باید به ‌حساب کلمات و جمله دید که معنایشان چیست والاّ همین‌طور نمی‌شود. مثلاً کلمۀ pot را به معنای گذاشتن، کشیدن، مالیدن، برداشتن ـ تمام اینها ـ می‌گویند. یا مثلاً کلمۀ dish فرض کنید برای ظرف می‌آید برای ظرف بزرگ می‌آید برای درهای کوچک می‌آید برای وسایل و اثاثیه می‌آید برای هزارتا چیز می‌آید. اینها همه برای فقر فرهنگی است اگر فقر فرهنگی نداشته باشند برای هر چیزی لفظ وضع می‌کنند. لذا شما در عربی می‌بینید که لفظ مشترک خیلی کم است چرا؟! به‌جهت اینکه برای هر چیزی که شما می‌بینید لغت وضع کرده‌اند. فرض کنید که یک آیین‌نامه می‌خواهند بنویسند یک قرارداد بین دُوَل، به انگلیسی می‌خواهند بنویسند پدرشان درمی‌آید! چون این قراردادی است که باید به آن عمل کنند لذا این‌قدر باید ملاحظه کنند که این الفاظی که در اینجا به‌کار می‌بندند الفاظ مشترک نداشته باشد. لغت‌نامه می‌بینند که اگر یک لفظی [مشترک بود را به‌کار نبرند چون ممکن است شخص] فردا بگوید: ما عمل کردیم و معنایش این است. آن‌طرف هم می‌گوید: نه، این نیست. لذا خیلی [دقت لازم است].

یادم هست یک‌ جایی خواندم که وقتی یک قرارداد نفتی در زمان مصدق می‌خواستند ببندند طرفین یک ماه داشتند روی این قرارداد نفت کار می‌کردند که قرارداد را طوری بنویسند که الفاظ مشترک و موهم و امثال‌ذلک در قرارداد نباشد. انگلیسی‌ها از آن‌طرف زحمت می‌کشیدند، مصدقی‌ها و جبهۀ‌ ملی‌ها هم از این‌طرف که خلاصه سرشان کلاه نرود. می‌گویند: یک ماه قرارداد طول کشیده بود؛ اوّل یک قرارداد چیز نوشته بودند، اینکه به پاراف رسید فلان کرد و همین‌طوری تا به امضاء رسید می‌گویند این‌قدر طول کشید. اینها همه به‌خاطر این است که فرهنگ فقیر است.