جلسه ۱۵۲

«و قِس علیه أی علی الوجود کُلَّ ما مِنّ الصفات لیس امتنع؛¹ هرکدام از صفاتی را که این صفات ممتنع نیست بخواهید بر وجود بار کنید.» إن‌شاءالله برای جلسۀ بعد باشد.

تلمیذ: این قاعده تقریباً این است که ... خود تصور... تصدیق ...

استاد: بله، همین است دیگر یعنی خود تصور وجود و حقیقت بسیطه‌ای که دارد ما را ملزم می‌کند به اینکه نتوانیم ثانی برای او تصور کنیم ثانی که تصور نکردیم دیگر خودش اثبات می‌شود.

تلمیذ: دلالت بر برهان صدیقین ندارد؟!

استاد: بله، اتفاقاً برهان صدیقین هم همین است «یا من دَلَّ عَلی ذاتِهِ بذاته»² همین است. مرحوم آشتیانی هم در حاشیه دارد و دلیل را از برهان صدیقین می‌شمارد،³ «کیفَ یُستَدل علیه بما هو فی وجودِهِ مستقرٌ»⁴ آیه قرآن هم دارد که ﴿أَوَ لَمۡ يَكۡفِ بِرَبِّكَ أَنَّهُۥ عَلَىٰ كُلِّ شَيۡءٖ شَهِيدٌ﴾⁵ آن هم جزء برهان صدیقین است که از خود ذات استدلال بر ذات می‌شود و نیاز به غیر نیست تا با نفی غیریت و نفی معلولیت، ذات اثبات شود. البته خود برهان صدیقین نیازمند این است که تمام جوانب کاملاً تصور واقعی شود اما اگر وجود را یک مرتبه‌ای از مراتب گرفتیم یعنی وجود خدا را مثل وجود خودمان گرفتیم و آن‌وقت تازه خواستیم برهان صدیقین را هم اقامه کنیم این دیگر نمی‌شود این دیگر در همین برهان «لِمّ» و برهان «اِنّ» و از این چیزها داخل می‌شود.

برهان صدیقین

برهان صدقین به این است که ما وجود را کما هوهو تصور کنیم و صرف تصور این وجود کما هوهو مستلزم اثبات خود آن است.

تلمیذ: پس این است که انسان به مقامش برسد؟

استاد: از نظر استدلالی [می‌گوییم] نه از نظر شهودی؛ از نظر استدلالی بدانیم که این وجود به چه می‌گویند؟ وجود را تصور کنیم که هیچ چیزی در آن خلط نیست و هیچ شائبۀ عدم ندارد و هیچ جهت ترکیبی و خلط ماهوی ندارد اگر این وجود را تصور کنیم خود این وجود برهان صدیقین می‌شود.