جلسه ۱۵۰

«یا مماسات»؛ رسیدن به یک چیزی یا تماس با یک چیزی پیدا کند آن‌هم در «آن»، طرف برای زمان هست. «یا غیر اینها مثل ابتدای تحرک در زمان از آنیات»، تمام اینها طرف‌های برای زمان هستند و خود آنها زمان نیستند بلکه عقل این آنیات را از زمان انتزاع می‌کند.

و لذا یُسألُ عَنها بِمَتیٰ. ثُمَّ کُونُه فیه أعمٌ أیضاً مِن کونِهِ فیه علی وجهِ الإنطباق کَما فِی الحَرَکةِ القطعیةِ أو لا عَلی وَجهِهِ کَما فِی الحرکةِ التَّوسطیَّةِ.¹

«و لذا از اینها یعنی از این وصولات و این مماسات و اینها به متیٰ سؤال می‌شود» یعنی چه موقع، «کِی» یعنی در چه حدّی از زمان انجام‌ شده است. «اینکه یک شیء در زمان باشد اعم است از اینکه بر وجه انطباق باشد مانند حرکات قطعیه» که یک شیء در حرکت خودش تمام آنات از زمان را اشغال کند به‌نحوی‌که هر جزئی از آن حرکت، مطابق با جزئی از زمان باشد مثل اینکه الآن دستم را از اینجا تا اینجا حرکت می‌دهم در این فاصلۀ سی ‌سانت هر جزئی از حرکت، منطبق با یک جزء از زمان است اگر فرض کنیم این سی ‌سانت در عرض سه ‌ثانیه طی شده باشد پس این سه‌ سانت را شما باید به تمام این ‌سی سانت تقسیم کنید. در اینجا هر سانتی از این با تکّه‌ای از ثانیه منطبق است، سانت دوم با تکّه‌ای از ثانیه، همین‌طور میلی‌متر و هر جزءجزء منطبق می‌شود ... این حرکت می‌شود حرکت قطعیه که هر جزء از حرکت منطبق با یک جزئی از زمان است.

تعریف حرکات توسطیه

حرکات توسطیه این است که یک شیء با تمام وجودش در یک آن است بعد با تمام وجودش در آن دیگر است و این‌طور نیست که هر جزئی از آن منطبق با یک جزئی از زمان باشد. مثلاً من که دستم را الآن حرکت می‌دهم این دست از اینجا تا اینجا می‌آید آیا این دست من در حرکت خودش کم‌کم به اینجا می‌رسد و به اینجا که رسید همۀ دست من رسیده است؟! یا نه، تمام دست من اوّل اینجا بود و بعد تمام دست من اینجا آمد و بعد همین‌طور همین‌طور تا تمام این شیء در این حرکت خودش تمام این اجزاء زمان را انجام می‌دهد این حرکت توسطیه می‌شود. آن حرکتی که هر جزئش منطبق باشد مانند حرکت کیف است وقتی‌ که کیفی شروع می‌کند در زمان حرکت کردن این‌طور نیست که تمام آن کیف بِتمامِ وجوده در این زمان باشد بلکه یک ‌مقدارش در این زمان است بعد رنگش تغییر پیدا می‌کند به‌طوری‌که در هر زمان و در هر ثانیه‌ای می‌بینیم کیف بعدی با کیف قبلی تفاوت دارد اینها حرکت در زمان هستند ولی در حرکت توسطی این‌طور نیست در حرکت توسطیه تمام آن شیء بِتمامِ وجوده در یک زمان هست بعد خود همین در زمان دیگر و هَلُمَّ جَرَّا. ایشان می‌فرماید که متیٰ هر دو را شامل می‌شود یعنی بر وجه انطباق باشد «یا بر غیر وجه انطباق باشد که حرکت توسطیه است».