جلسه ۱۴۵

و کونُه کُوناً رَابطیاً فَبِملاحَظَةِ حَالِهِ فی الخارجِ أنَّه أمرٌ نَاعتٌ لَم یَکن بِحیث یَکونُ لَه استِقلالٌ ثُمَّ یَطرَأُ علیهِ الإضافة إلی الموضوعِ بَل الإضافةُ عَینُ وُجودِهِ و إن لَم یَکنْ عینَ مَاهیتِهِ إلاّ فی مَقولةِ الإضافةِ و مَعَ ذلک لَم یَکنْ وجودُ العَرَضِ مِن مقولةِ الإضافةِ إذ لیسَ کُلُّ تَعَلُّقٍ و إضافةٍ إضافةً مَقولیةً بَل التَّعلُّقُ فی الماهیاتِ. أ لا تَریٰ أنَّ کلَ وُجود عَینُ التَعلُّقِ بِالمبدإِ و لیسَ إضافةً مَقولیةً. و لِلمَبدإِ إضافةٌ إشراقیةٌ عَلی جَمیعِ مَا سِواهُ و لَیستْ مَقولَةً.¹

«و اینکه کون رابطی باشد با ملاحظۀ حال در خارج است» که خودش در خارج اصلاً وجود ندارد بلکه وجودش وجود رابط است یعنی وجودش فی غیره است و باید در غیر انجام شود. «این یک امر ناعت هست یعنی وصفی است این‌طور نیست که استقلال داشته باشد بعد یک اضافه به موضوع برایش پیدا شود بلکه اضافه عینِ وجود او است گرچه عین ماهیتش نیست». گفتیم که عین ماهیتش وجود فی‌نفسه دارد یعنی مستقل است. گرچه اضافه عین ماهیتش نیست چون اضافه فقط در یک مقوله است دیگر بقیۀ مقولات اضافه نیستند «فقط در مقولۀ اضافه است که خود اضافه عین ماهیتش است درعین‌حال باز وجود عرض از مقولۀ اضافه نیست» چه ربطی به اضافه دارد؟! «به هر تعلّق و اضافه‌ای که اضافۀ مقوله نمی‌گویند». ما این همه اعراض داریم. اصلاً خود ماهیات ما همه متعلّقات به ذات حق هستند اینها از مقولۀ اضافه نیستند متدلّیات به حق هستند، تمام جواهر همه تعلّق به حق دارند پس بگوییم که همۀ اینها داخل در مقولۀ اضافه هستند؟! نمی‌شود، «بلکه تعلّق در ماهیات هم همین‌طور است و اصلاً در ماهیات است». «آیا نمی‌بینی هر وجودی عین تعلّق به مبدأ است؟!» البته به اضافۀ اشراقیه بر همۀ ماسویٰ «نه به اضافۀ مقولیه». «برای مبدأ اضافۀ اشراقیه است بر جمیع ماسوا و این اضافه، مقوله نیست».

کمٌ و کیفٌ و وَضعٌ و أینٌ و لَه ـ و هو اسمٌ آخرٌ لِمقولةِ المِلک و الجِدَةُ و مَتیٰ و فِعلٌ و مُضافٌ و اِنفعالٌ ثَبَتَا هی أجناسُه القُصویٰ لَدَی المُعلم. فَتَکونُ تِسعَة.²