جلسه ۱۴۴

بنابراین آنچه در این عالم در تغییر و تحولات است چون در آن عالم ثابت است ـ چون گفتیم که باید سلسلۀ علّیت تمام باشد، وقتی یک امر مجرد می‌خواهد تبدیل شود باید طبق میزان و طبق قانون این امر انجام شود ـ و چون این ماده معلول برای مجرد است و آن‌هم معلول برای بالاتر است، بنابراین حقیقت این باید به صورت مجرد در عالم ملکوت و در برزخ وجود داشته باشد، آیا می‌شود وجود نداشته باشد و این در اینجا باشد؟! نمی‌شود، باید در آنجا وجود داشته باشد. آنجا عالم ثابتات است، وقتی که آنجا عالم ثابتات شد بنابراین آن باعث می‌شود که این در خارج و در این عالم طبع تحقق پیدا کند، آن‌وقت کسی که در آن عالم اطلاع پیدا کند یعنی نفسش در آن عالم باشد و از حقایقی که در آن عالم است اطلاع دارد، حالا یااینکه صورت نازلۀ آنها در این عالم پیدا شده است یا نشده است، درهرصورت به آنچه که در این عالم طبیعت اتفاق می‌افتد اطلاع دارد اما به بالاتر هم اطلاع دارد؟ نه، یعنی به آن چیزهایی که حتی صورت ندارند [اطلاع ندارد] مگر اینکه نفسش دوباره رشد کند و در عالم جبروت یا لاهوت قرار بگیرد آن‌وقت بر آنچه که در عالم ملکوت سفلیٰ یعنی عالم برزخ و اشکال می‌گذرد اطلاع دارد، به بالاتر هم اطلاع دارد؟ نه، مگر اینکه دوباره در لاهوت برود دوباره به جبروت اطلاع دارد و از بالاتر خبر ندارد تااینکه در فنا قرار بگیرد که دیگر تمام عوالم هست.

پس اگر شما در مرحلۀ علت باشید چون علت اقوای از معلول است اطلاع بر معلول دارید اما اگر در مرحلۀ معلول باشید اطلاع بر علت ندارید لذا ما اطلاع بر سلسلۀ علل نداریم، چرا؟ چون ما در عالم طبع هستیم، همین نفس ما چون پابند به طبع است اطلاع ندارد، اگر این نفس از طبع بیرون آمد اطلاع پیدا می‌کند همان‌طوری‌که اگر در خواب برویم اطلاع پیدا می‌کنیم این هم همین‌طور است.