جلسه ۱۴۰

و لکن فی مقامِ بیان صدور الوجوداتِ عَنه بِالتَّرتیبِ و النِّظامِ لَم یُهمِلوا اعتبارُ السنخیةِ.¹

«ولکن در مقام بیان صدور وقتی که خواستند صدور موجودات را از خداوند متعال بیان کنند به‌واسطۀ ترتیب و به‌واسطۀ نظم دیگر اعتبار سنخیت را مهمل نگذاشته‌اند» هر شیئی وقتی که می‌خواهد تعیّن پیدا کند باید علت با معلول خودش سنخیت داشته باشد پس خداوند متعال وقتی وجود منبسط و بسیط هست، نمی‌شود که از نقطه‌نظر تکثر، ما سنخیت او را با این سنخیاتی که در اینجا هست نادیده بگیریم چون باید بین علت و معلول سنخیت باشد لذا سلسله را اقتضاء می‌کند؛ باید سلسلۀ علت باشد که از تجرد تام شروع بشود تا بعد به عالم دیگر برسد که أدنی‌ٰالعوالم که عالم طبع و عالم ماده هست. ما نمی‌توانیم سنخیت را بین مادۀ محض و مجرد محض کنار بگذاریم بلکه برای ‌اینکه این مسئلۀ سنخیت برقرار بشود باید بین این ماده و آن مجرد یک سلسله وجود داشته باشد تا این ماده رقیق بشود رقیق بشود رقیق بشود تا به آن تجرد تام در آنجا برسد. این از نقطه‌نظر مسئلۀ سنخیت است اما صحبت در این است که آیا همین ماده جدای از وجود پروردگار است؟! نه، اینجا دیگر جدا نیست.

اشکالی که در اینجا به‌نظر می‌آید این است: شما که ـ عرض کردم این‌هم به‌‌دنبال همان است که بعداً می‌آید ـ مسئلۀ ماده را با وجود مجرد جدای از سنخیت می‌دانید آیا بین اینها بینونیت قائل هستید یا نیستید؟! اگر بینونیت قائل باشید، این انفصال است و اگر نباشید پس این ماده همین مجرد است پس سنخیت یعنی چه؟! درست شد؟! الآن شما می‌گویید که این ماده است، این ماده با آن وجود مجرد پروردگار سازگار نیست برای اینکه سازگار باشد سنخیت می‌خواهد؛ مثلاً حرکت برق، حرکت خاصی است که تبدیل به انرژی و حرکت پنکه می‌شود و آن را می‌گرداند الآن می‌توانیم بگوییم که بین این حرکت و برق سنخیتی نیست، وسائطی را می‌خواهد تا این برق تبدیل به این حرکت شود و آن وسائط ربط می‌دهند بین این حرکت و آن انرژی که ما اسمش را برق می‌گذاریم. صوت موجی را یعنی حرکت و تموّج هوا را به امواج الکتریکی تبدیل می‌کند. حالا آیا آن امواج الکتریکی برای گوش ما قابل شنیدن است؟! نه، دستگاه دیگری داریم که امواج الکتریکی را تبدیل به امواج صوتی می‌کند که آن دستگاه، ضبط یا رادیو یا چیز دیگری است که این را تبدیل به امواج صوتی می‌کند و آن امواج صوتی از آن بلندگو بیرون می‌آید و به گوش ما می‌خورد. من که دارم صحبت می‌کنم صدای من را یک کیلومتر آن‌طرف‌تر هم می‌شنوند اینها را مبدّل می‌گویند.