جلسه ۱۴۰

«فکلٌ اقتَضَی فی ذلکَ البسیط ما بِحِذا»؛ این را می‌گوییم که هرکدام اقتضا می‌کند آن را که ما بحذا خودش است این می‌آید یک تأثیر ما بحذا می‌گذارد آن‌هم همین‌طور آن‌هم همین‌طور مجموعاً یک اثر خاصی را ایجاد می‌کنند و این مزاجِ امرِ مرکب می‌شود.

و إذا أحکمتَ هذا البیانَ فَلا تَحتاجُ إلی البَیاناتِ الطویلةِ الذیلِ و تَقدِرُ أن تَدفَعَ الشُّبهاتِ الفَخریةَ الَّتی فی هذا المقامِ.¹

و وقتى اين بيان را خوب و به‌نحو كامل توجه نمودى ديگر به‌ بيانات طولانى در اين زمينه نيازى نداشته و شما قدرت و توانایی دارید که شبهات فخر رازی را که در این مقام هست دفع کنید.

این مسائل را می‌توانید در اسفار و حواشی نگاه کنید، مرحوم آملی هم دارند.

ثُمَّ إنَّ لذلک الکلام أعَنی قولَهم الواحدُ لا یَصدُرُ عنه إلاّ الواحد بَطناً لو تَفَطَّن الجمهورُ به لم یَسَلّوا عَن أغمادِ أوهامِهم سُیوفَ الاعتراضاتِ علیهم منها أنه یَلزم مِن هذه القاعدةِ التَّفویضُ إذْ مِن جزئیاتِه أنَّ الواحدَ الحَقیقیَّ أوجَدَ العقلَ فَحسبُ و فَوَّضَ عَلی زَعمِهم أمرَ الإیجادِ إلیه. و لکن إنْ هَذا إلاَّ إفکٌ افْتَرَوه عَلیهم بَل مَغزیٰ مُرادِهم لَیس إلاَّ مَا أشارَ تَعالیٰ إلیه بِقوله: ﴿وَمَآ أَمۡرُنَآ إِلَّا وَٰحِدَةٞ﴾.²و³

این کلام یعنی قول اینها که می‌فرمایند: «الواحدُ لا یَصُدر عَنه إلاّ الواحد»، بطنی دارد که اگر جمهور این مسئله را می‌فهمیدند دیگر شمشیر اعتراضات بر حکما نمی‌کشیدند؛ یکی از آن اعتراضات این است که از این قاعدۀ «الواحدُ لا یَصُدُر الاّ الواحد» تفویض لازم می‌آید که از جزئیات این تفویض این است که (تفویض این را می‌خواهد بگوید) واحد حقیقی فقط عقل را ایجاد کرده است و پی ‌کارش رفته است و ـ به خیالشان ـ امرِ ایجاد را به جناب عقل تفویض فرموده است. این فقط افکی است که آنها بر اینها می‌بندند بلکه آن واقعیت و حقیقت مرادشان همان است که خدا اشاره می‌کند: این امر ما نیست مگر واحد.