جلسه ۱۳۷

«حالا آن ماده‌ای که به‌واسطۀ انضمام با شیء دیگر برای شیئی ماده می‌شود و تغییر در آن پیدا نمی‌شود مثل خشب و سنگ برای خانه که خشب با انضمام سنگ ـ هردو ـ برای خانه ماده می‌شوند و از این قبیل است آحاد برای عدد»؛ یک دو سه چهار برای عدد که اینها با انضمام [همدیگر] یک عددی را تشکیل می‌دهند پس آحاد علت مادی برای عدد است. «و همین‌طور مقدمات برای صورت قیاس»؛ صغریٰ و کبریٰ برای صورت قیاس مقدمه هستند، لذا به صغریٰ و کبریٰ علت مادی قیاس می‌گویند، «علت صوری‌شان عبارت از همان شکل‌بندی آنها است»؛ اینکه کبریٰ در کجا باشد؟ صغریٰ را در کجا بگذاریم؟ این را آنجا بگذاریم، «حالا اگر اینها تغییر پیدا کنند» یعنی این ماده با انضمامش به شیء دیگر که هردو ماده هستند تغییر پیدا کنند «مانند همین ترکیبات شیمیایی که از دواها و امثال‌ذلک به‌دست می‌آید» اینها چند چیز را باهم مخلوط می‌کنند که برای دواء ماده می‌شوند، «اینها استحاله پیدا می‌کنند تااینکه معجون شوند، ایشان این‌طور در شفا فرموده‌اند».

و أیضاً إمَّا واحدٌ ما أیْ صورةٌ طَبَعَه و حَلَّ فیه أی یَکونُ الشَّیءُ عُنصُراً لِشَیءٍ وَاحدٍ کَهیولی کُلِّ فَلَکٍ بَناءً علی اختِلافِها بِالنَّوعِ فَهِی لا یَقبَلُ إلاّ صُورةَ فَلَکِها خَاصةً أو جُملةٌ مَعَ منتهی کَالعَصیرِ لِلخَمرِ و الخِلّ و الدِبسِ و غیرِ ذلک أو جُملَةُ لا مَعَهُ أی لا مَعَ مُنتهی کَالهَیولیٰ الأولیٰ لِلکُلّ.¹

«تقسیم دیگر اینکه صورت یا در یک صورت منطبع می‌شود»؛ صورت در این، به‌صورت واحد منطبع می‌شود؛ یک صورت در این ماده منطبع می‌شود «و یک شیء عنصر برای یک شیء واحد است مانند هیولای هر فلکی که ماده برای همان فلک است»؛ فلک قمر و فلک شمس هرکدام از اینها یک هیولایی دارند که صورت‌شان صورت فلکیت است و اینها هیولای برای همان فلک هستند، «این هیولا فقط صورت فلک خاص خودش را قبول می‌کند» مثلاً صورت قمریت [فقط قمریت را قبول می‌کند] چون قمر از نظر ذات با شمس فرق می‌کند، حالات آن فرق می‌کند؛ حالات روحی، حرکتش، خصوصیاتش و فلانش، ... لذا ماده‌ای که این قمر در آن می‌گردد آن ماده و هیولا هم یک فلک در آن می‌تواند منطبع شود، نه بقیه افلاک در آن هیولا، به‌ عبارت‌ دیگر هر فلکی یک مادۀ مختص به خودش دارد، یک هیولای مختص به خودش دارد.