جلسه ۱۳۰

این می‌شود تغییر ماهوی یعنی اصلاً ماهیت به‌طورکلی تغییر پیدا می‌کند. ولی در مورد آب این حرف را نمی‌زنید بلکه در مورد آب می‌گویید که صورتش عوض می‌شود؛ آب، آب است. شما آب را داخل یخچال بگذارید سفت می‌شود فقط صورتش عوض شده است ماهیتش که عوض نشده است. همان را شُل کنید آب می‌شود. آب را اگر در گرما بگذارید، بخار می‌شود و به سقف می‌رود و چکه می‌کند و همین آب تغییر پیدا نمی‌کند.

در مورد نفس مسئله از این قرار است که نفس ـ به عبارت دیگرـ دارای یک حقیقت جوهر‌ ذاتی است که ﴿مِنۡ أَمۡرِ رَبِّي﴾ است و صور مختلف به خود می‌گیرد. به عبارت دیگر آن حقیقت جوهری خودش را ازدست نمی‌دهد که تبدیل به یک شیء دیگر شود بلکه در عین اینکه آن نفس، نفس شقی است و مثل شمر و یزید می‌ماند، باز آن حقیقت جوهری خودش در کمونش هست و وجود دارد منتها این صور او را سخت و سفت کرده‌اند و او را در عالم پایین نگه داشته‌اند و اجازه نداده‌اند که آن حقیقت جوهری ظهور پیدا بکند. عیناً مثل آبی که به‌جای اینکه جلوی گاز بگذارید و به آن حرارت بدهید و بخار شود تا این سیلندر و پیستون‌ها را به حرکت دربیاورد و از آن برق بگیرید، این آب را در سردخانه قرار می‌دهید و تبدیل به یخ می‌کنید که اصلاً کاری از آن ساخته نیست. آن آبی به‌درد شما می‌خورد که تبدیل به بخار شود و چون آن بخار فشار دارد، آن چرخ شروع به گرداندن می‌کند و تبدیل به برق می‌شود ولی شما به‌جای اینکه آن را تلطیف کنید ثقیل کرده‌اید. این نفس هم دقیقاً همین‌طور است.

تلمیذ: با توجه به «حَقیقةُ الشّیءِ بِصورتِه لا بِمادَتِه»، اگر بخواهد هر «آن» صورت پیدا بکند، در حقیقت خود نفس متغیر می‌شود و تعدد پیدا می‌کند. حالا اگر بگویید نفس در هر زمان یک صورتی می‌گیرد و در صورت‌ها تفاوت می‌کند، باید حقیقتش هم عوض بشود این مطلب بااینکه می‌فرمایید: «در جمیع مراتب یک حقیقت واحده است»، جور در نمی‌آید. در واقع هر مرتبه‌ای صورتی غیر از مرتبۀ قبلش دارد.