جلسه ۱۲۵

تلمیذ: در ذهن بودن در هر قضیه‌ای هست. ما قضیه‌ای نداریم که در ذهن نباشد.

استاد: بله، درست است ولی قضایا به لحاظ وجود خارجی سنجیده می‌شوند. ما می‌گوییم قضایای غیر بتّیه ـ خود مرحوم حاجی هم قبلاً این حرف‌ها را ذکر کرده‌اند ـ قضایایی [است] که وجود ندارند اما ذهن انسان برای اینها می‌تواند در خارج وجود تصور کند ـ می‌گوید: شخص در خارج اگرچه هست ولی می‌توان مانند او تصویر کرد ـ این قضیه را که قضیۀ غیربتّیه می‌گویند، به لحاظ امکان تحقّق خارجی‌اش است. یعنی الآن از نقطه‌نظر تحقّق خارجی «ممکن» باشد، این مفروغٌ‌عنه باشد حالا یا در خارج هست یا در خارج نیست. اگر در خارج باشد مثل محقق‌الوجود در خارج، به این بتّیه می‌گویند اگر در خارج نباشد ولی امکان آن باشد غیر بتّیه می‌شود.

اگر من‌باب‌مثال نسل گربه از دنیا برافتاد، بعد ما گفتیم که هر گربه‌ای اگر بخواهد وجود پیدا کند باید دارای این خصوصیات باشد. آیا این قضیۀ ما بتّیه می‌شود؟! خیر، غیر بتّیه است. چرا؟ چون قضیه، قضیۀ تقدیری است و وجود خارج ندارد ولی امکان وقوعی آن در خارج هست.

پس اطلاق قضایای غیر بتّیه به این قضایا مشکل است مگر اینکه آن وجود ذهنی را اینها مصداق برای قضیه به‌حساب نیاورند و بگویند که این مصداق برای آن قضایا نیست. اگر مصداق برای قضایا نشد بنابراین به اینها غیر بتّیه هم نمی‌توانند بگویند چون امکان وقوعی در خارج ندارند.

فأمثالُ هذهِ القضایا فی قوةِ شرطیةٍ غیرِ محقّقةِ الطَّرفینِ فَلا وُضِعَ مُقدَّمٌ فیها أیْ کلُّ ما لو تُقُرِّرَ و صَدَقَ عَلیه المَعدومُ المُطلقُ و نَظائِرُه کانَ کذا. لکن لَمْ یَصدُق أنَّه تَحقَّقَ جُزئیاتٌ و صَدَقَتْ علیها هذه العنواناتُ.¹

امثال این قضایا در قوۀ شرطیۀ غیر متحقق‌الطرفین است یعنی شرطیه‌ای است که طرفین آن محقّق نیست. مقدَّمی در اینجا وضع نشده است. هر چیزی که مقرَّر شود و بر آن معدوم مطلق و نظایرش صدق کند، دارای این خصوصیات است؛ محال است، ممتنع است و کذا و کذا. لکن جزئیاتی محقّق نشده است که بر آن جزئیات این عنوانات صدق کند، مصادیقی تابه‌حال محقّق نشده است.