جلسه ۱۲۳

ثَمَّ أشَرنا إلی أنَّ مُرادَهم بِمساوقةِ الوحدةِ و الوجودِ لیس الترادف بَلْ خُذْ وحدةً مع الوجودِ اثْنینِ فی الذِّهنِ أیْ بِحَسَبِ المَفهومِ لکنَّ الوحدةَ عینُه أیْ عینُ الوجودِ فی العینِ.¹

سپس اشاره کردیم که مراد اینها از مساوی بودن وحدت و وجود ترادف از نظر مفهومی نیست بلکه وحدت را با وجود دو چیز در ذهن بدان یعنی برحسب مفهوم لکن وحدت عین وجود در عین است.

این تمام شد.

غررٌ فی تَقسیمِ الوحدة:

فإنُّ الواحدَ له أقسامٌ مُلَخَّصُها أنَّ الواحدَ إمَّا حَقیقیٌ و هو ما لا یَحتاجُ فی الإتِّصافِ بِالوحدةِ إلی الوَاسطةِ فی العُروضِ و بِعبارةٍ أخریٰ ما هی وَصفُه بِحالِه لا بِحالِ مُتَعلَّقِهِ و إمَّا غیرحقیقی و هو بِخلافِهِ. ²

در تقسیم وحدت:

واحد اقسامی دارد که ملخّصش این است: یا حقیقی است؛ واحد حقیقی آن واحدی است که در اتصاف به وحدتش نیازی به‌واسطۀ در عروض ندارد (که یک شیء واسطه شود و ما این وحدت را به آن ذات واحد [بدون واسطه] حمل می‌کنیم به‌عبارت دیگر واحد حقیقی واحدی است که وحدت وصف آن است (ولی واقعاً به حال خودش مثل زید و عمرو و بکر) نه به حال متعلّقش و یا اینکه وحدت غیرحقیقی است که به خلافش می‌باشد.

ثمَّ الحَقیقیُ إمَّا ذاتٌ له الوحَدة أمْ لا بَلْ نَفسُ الوَحدةِ العینیةِ لا مَفهومُه الذِّهنیُّ العنوانیُّ الثانی هو الوَاحدُ بِالوحدةِ الحقَّةِ الُّتی هی حقُّ الوَحدةِ کالحقِّ الواحدِ حَقَّت کَلمَتُه. و الأوّلُ إمَّا واحدٌ بِالخصوصِ و إمَّا واحدٌ بِالعمومِ.³

«وحدت حقیقتی یا ذاتی است که برای آن وحدت است یا نه، بلکه اصلاً یک وحدت عینی است خود وحدت عینی است» یعنی عینی است که آن عین «وحدت» هم هست، وحدتی است که آن وحدت «عین خارجی» است، نه اینکه ذاتی است که بر آن وحدت بار می‌شود، «نه‌اینکه مفهوم ذهنی عنوانی است»، منظور از وحدت در اینجا مفهوم ذهنی نیست، برای ما مفهوم ذهنی است، یک مفهوم ذهنی عارض بر آن می‌شود ولی به فرمایش مرحوم حاجی در وحدت حقۀ حقیقیه، وحدت عین آن ذات خارج است و عارض نمی‌شود.