جلسه ۱۲۰

خواص دیگر این اجزاء این است که سبقش بر کل سبق بالذات است؛ مشخص است تا اجزاء یک چیز وجود نداشته باشند آن کل هم وجود ندارد تا حیوان ناطقی نباشد او وجود ندارد تا ماده و صورتی نباشد شیء خارجی وجود پیدا نمی‌کند. حالا اگر کسی اشکال کند ـ همان اشکالی که صحبت‌هایش مطرح شده است این همان مطلبی است که در علت تامه ذکر کرده‌اند ـ که چطور ممکن است علت تامه بر معلول سبقت داشته باشد؟ ما می‌گوییم که سبقت بالتجوهر است سبقت طبعی است، سبقت خارجی نیست و منظور این است این‌طور نیست که علت به‌وجود بیاید بعد از مدتی معلول باشد، ماده و صورت علت برای وجود شیء هستند؛ ماده و صورت علت تامه هستند ـ البته در مرکبات، نه در بسائط ـ علت برای شیء خارج هستند آن‌وقت ماده و صورت بر آن شیء خارج مقدّم هستند حالا اگر کسی بگوید که مگر ماده و صورت غیر از آن شیء خارج چیز دیگری هستند؟! می‌گوییم که چیز دیگری نیستند ولکن وقتی که ما اینها را لحاظ می‌کنیم یک وقت کل را درنظر می‌گیریم اجزاء را به شرط اجتماع درنظر می‌گیریم در این‌صورت دیگر مقدّم نیست اما یک وقت اجزاء را درنظر می‌گیریم نه به شرط اجتماع، ایشان در اینجا چهارتا از موارد اعتبارات کل ـ کل مجموعی که ماده و صورت باشد ـ را ذکر می‌کنند:

ـ اوّل می‌گویند که شما یک وقت [ماده و صورت را] تنهاتنها درنظر می‌گیرید این تنهاتنها درنظر گرفتن نمی‌شود که علت باشد؛ شما ماده را تنها درنظر می‌گیرید صورت را تنها درنظر می‌گیرید در اینجا نمی‌شود بگوییم که این بر کل مقدّم است چون شما کل اِفرادی را درنظر گرفته‌اید، فرد را درنظر گرفته‌اید.

ـ یک وقت شما اجزاء کل را به شرط اجتماع درنظر می‌گیرید یعنی ماده و صورتی که در خارج است باز در اینجا معنا ندارد.