جلسه ۱۱۸

غررٌ فی بعضِ أحکامِ أجزاءِ الماهیة:

جنسٌ و فصلٌ لا بشرط حُمِلا ـ یَحتملُ أن یکونَ خبراً و أن یکونَ صفةً و الخبرُ ما بعدَه ـ فمَدَّةٌ ـ مخففُ مادةٍ لِلضرورةِ ـ و صورةٌ إذا اُخِذا بِشرطِ لا فَلَم یُحمَلْ إحداهُما علی الأخریٰ. و فیه إشارةٌ إلی أنَّ کلاً مِن هاتین مع کلِ مِن هذین مُتحدٌ ذاتاً مُختلفٌ اعتباراً.¹

«در بعضی از احکام اجزاء ماهیت: جنس و فصل لابشرط فرض می‌شوند، شما می‌توانید این «حُمِلا» را خبر بگیرید یااینکه صفت بگیرید» یعنی جنس و فصلی که این صفت را دارند و لابشرط هستند، ماده و صورت هستند اگر بشرط‌لا باشند. «خبر ما بعدش هست» حالا این جنس و فصل چون لابشرط هستند «ماده و صورت هستند وقتی که بشرط‌لا اخذ شوند و یکی از این جنس و فصل بر دیگری حمل نمی‌شود اگر بشرط‌لا باشند، این اشاره است به اینکه ـ هرکدام از این دوتا با هرکدام از این دوتا ـ هرکدام از جنس و فصل با هرکدام از ماده و صورت ذاتاً با یکدیگر یکی هستند و اعتباراً باهم مختلف هستند».

فی الجسمِ تانِ أیْ المادة و الصورة خارجیتان ـ و الجملةُ مبتدأٌ و خبرٌ ـ و لذا کانَت الأجسام مرکباتٌ خارجیةٌ و تانِ فی أعراضِه أی أعراضِ الجسم عَقلیتانِ فَاقْتَفِ. فإنهما فیها نفسُ جنسِها و فصِلها مأخوذینِ بِشرطِ لا فی العقلِ و لَیستا مادةً و صورةً خارجیَتَین.²

در جسم این دوتا است؛ ماده و صورت است که خارج هستند ـ و جمله مبتدا و خبر است ـ و لذا اجسام مرکبات خارجیه است و این دوتا در اعراض جسم عقلی هستند، برای شما این مسئله روشن می‌شود. این دوتا ماده و صورت در این اجسام، نفس جنس و فصل هستند که اینها را در عقل بشرط‌لا گرفتیم ولی اینها ماده و صورت خارجی نیستند.

اگر شما این جنس و فصل را در عقل بشرط‌لا بگیرید یعنی در واقع جنبۀ عرضیتش را جدا بگیرید و جنبۀ فصلیتش را جدا بگیرید، هرکدام از اعراض را هم جدا تصور کنید ولی اینها ماده و صورت خارجی نیستند چون اعراض بسائط هستند، معنا ندارد که یک عرض مرکب باشد.