جلسه ۱۱۴

من‌باب‌مثال اربعه زوج است یا نه؟ اربعه زوج است، آیا شما می‌توانید بگویید که در ذات اربعه زوجیت هست؟! یعنی به‌طوری‌که وقتی می‌گوییم: «اربعه»، زوجیت هم یکی از اجزاء ذات باشد حالا یا به‌عنوان جنس باشد یا به‌عنوان فصل آن باشد، قضیه این نیست، بله از عوارض اربعه زوجیت است اما این‌طور نیست که در ذات اربعه زوجیت خوابیده است. اربعه یعنی چهار، خود اربعه یعنی مرتبۀ چهارم که در اینجا بسیط است اما اربعه مرتبۀ چهارم است به‌اضافۀ زوجیت، ثلاثه مرتبۀ سوم است به‌اضافۀ فردیت، این‌طور نیست. اربعه یعنی چه؟! یعنی چهار، همین، تمام شد.

تلمیذ: زوجیت از عوارض چیست؟

استاد: از عوارض ذات است، از عوارض وجود که نیست.

تلمیذ: با این حال آیا نمی‌توان به آن «اربعه زوج است» گفت؟

استاد: به‌لحاظ اینکه این اربعه از نقطه‌نظر حمل شایع که یکی از افراد زوج است می‌توانیم بگوییم، همان‌طور که می‌توانیم بگوییم: «الإنسان کاتب» به‌خاطر اینکه انسان به حمل شایع کاتب است.

تلمیذ: پس به‌لحاظ وجود و عوارض وجود شد؛ وجود یا عدم شد که الإنسان کاتب.

استاد: آن «الإنسان کاتب» به لحاظ وجود است ولی در «اربعه» از لوازم ذات است اما خود ذات نیست مثل انسان که امکان، ضرورت و امتناع از عوارض خود ماهیت هستند ولی از عوارض وجود نیستند ولیکن با خود ذات هم فرق می‌کنند یعنی در ماهیت انسان امکان نخوابیده است، عقل انتزاع می‌کند، انتزاع یک مسئله است اما اینکه خود ذات یک شیء چیست یک مسئله دیگر است.

بنابراین از این نقطه‌نظر می‌توانیم بگوییم که اربعه حتی با زوجیت هم فرق می‌کند، دیگر از اربعه و زوجیت مأنوس‌تر و مصاحب‌تر نداریم، اینها فرق می‌کنند، می‌توانیم بگوییم که الأربعة لیس بزوجٍ و الأربعةُ لیسَ بِلازوجٍ؛ در اربعه نه زوج خوابیده و نه لا زوج خوابیده است. بله، اینها از عوارض هستند حتی ما نیاز به کتابت هم نداریم که مرحوم حاجی مثال زده است، ما مطلب را قدری دقیق‌تر بیان می‌کنیم، می‌گوییم که ذاتی خود شیء ذاتی آن شیء است؛ «آب» را فرض کنید، در آب سیلان نخوابیده است بلکه سیلان از عوارض ذات است، خود آب چیست؟ آب عبارت است از یک ترکیب طبیعی که از اکسیژن و هیدروژن تشکیل شده است، بله این آب اگر بخواهد در خارج تحقق پیدا کند سیال است جامد نیست ولی آیا خود سیلان هم در ذات ماء است؟ یعنی به‌طوری‌که وقتی شما «ماء» می‌گویید یک جزئش هم سیلان است؟ یا سیلان از عوارض است؟ هر شیئی برای خودش عوارضی دارد، حالا یا عوارض وجود است یا عوارض ماهیت، دیگر در این‌صورت فرقی نمی‌کند.