جلسه ۱۰۸

ششم سبق بالتجوهر است. در سبق بالتجوهر قوام شیء ملاک برای تقدّم و تأخّر است. شما وقتی که مفهوم یک شی‌ء را درنظر بگیرید اگر مفهوم بسیط باشد که هیچ ولی اگر مفهوم مرکب باشد مثل انسان که مفهومش مرکب از حیوان و ناطق است، ـ آب مفهومش بسیط است حالا فرض کنید آن را هم مرکب بگیریم حالا به وسائط و این حرف‌ها مثل اعراض و مقولات کاری نداریم ـ اگر به‌طورکلی شما یک مفهوم مرکبی داشته باشید مثل انسان، بقر، غنم و حجر که اینها مفهوم‌های مرکب از یک جنس و از یک فصل هستند، شما در مفهومتان نیازی به مفاهیم دیگری دارید که آن مفاهیم دیگر را باید ترکیب کنید مونتاژ کنید تا آن مفهوم مرکب به‌دست بیاید، این مفاهیم دیگر حیوانیت و ناطقیت هستند. درست شد؟! پس حیوانیت و ناطقیت بالمفهوم از انسان متقدّم هستند یعنی اوّل باید حیوانیت را درنظر بیاورید، ناطقیت را درنظر بیاورید بعد اینها را باهم ترکیب کنید تازه یک مفهوم انسان در ذهن شما بیاید، این‌طور نیست که اوّل انسان را درنظر بگیرید بعد سراغ حیوانیت آن بروید یا اینکه اوّل بفهمید انسان چیست بعد بروید ببینید که حیوان چیست [اگر این‌طور باشد معلوم می‌شود که] ‌از اوّل متوجه نشدید.

تعریف تقدّم جوهری

بنابراین قوام یک شی‌ء و قوام این مفهوم به آن اجزائی است که مفهوم را تشکیل می‌دهند، به این تقدّم جوهری می‌گویند. تقدّم جوهری یعنی یک شی‌ء در ذات خودش متأخّر از اجزاء خودش است یعنی از آنهایی که ذات خودش را تشکیل می‌دهند، گرچه از نقطه‌نظر وجود خارجی دیگر تقدّم معنایی ندارد؛ من‌باب‌مثال وقتی که انسان در خارج وجود پیدا می‌کند دیگر معنا ندارد که این حیوان و ناطق اوّل وجود پیدا کنند بعد انسان وجود پیدا کند، نه‌خیر. وقتی که یک شیء یا یک ذات در خارج وجود پیدا می‌کند وجود او عین وجود ذاتیات و اجزاء او است ولی در مرحلۀ ماهوی یا به‌اصطلاح در مرحلۀ شیئیت، نفسیت‌ و مفهومیتش قطعاً اجزاء بالمفهوم مقدم‌اند چون آنها قوام این نوع را تشکیل می‌دهند.