جلسه ۱۰۸

أعوذ بالله من الشیطان الرجیم

بسم الله الرحمن الرحیم

غُرَرٌ فی بَعض ِأحکامِ الأقسام:

این بحث تتمۀ بحث قبل است و عرض شد که در سبق زمانی، سبق یا بنفسه در خود زمان است یا در اجزای زمان یا در زمانیات است مانند حوادثی که در زمان‌های گذشته هستند نسبت به حوادثی که در زمان‌های آینده هستند سبق زمانی دارند ولی منافاتی هم با وجودشان ندارند یعنی با معیّت منافاتی ندارند منتها به‌واسطۀ وجودشان در زمان سابق طبعاً مستحیل است که در زمان لاحق واقع شوند مثل پدر نسبت به فرزند که پدر در زمان سابق است و نوه‌اش فرض کنید که در صد سال دیگر است یا مثل حوادثی که شیئاً فشیئاً انجام می‌شود، ممکن است اینها در یک زمان هم باهم باشند منتها وجودشان در یک زمان ابا می‌کند از اینکه در زمان بعد هم وجود پیدا کنند.

تدریجی‌الحصول بودن زمان

به‌خاطر اینکه زمان تدریجی‌الحصول است و باید یک آن فانی شود تا آنِ دیگر پیدا شود و هَلمَّ جرّاً.

راجع‌ به سبق رتبی ایشان می‌فرمایند که سبق رتبی را به دو نوع تقسیم می‌کنیم: یکی به طبعی یکی هم به وضعی؛ در سبق رتبی گفتیم که از نظر مرتبه یکی مقدّم بر دیگری است مثلاً رتبۀ یک بر رتبۀ دو یا دو بر سه مقدّم است و سبق رتبی هم دو نوع است.

وجه تسمیۀ سبق رتبی

از این نظر رتبی می‌گویند که مرتبه‌اش یک ‌مرتبۀ ذهنیه است و ذهن شیئی را مبدأ قرار می‌دهد و نسبت به او می‌سنجد چه‌بسا ممکن است که مرتبه را عوض کند و امر به‌عکس شود. فرض کنید که الآن من در اینجا مبدأ هستم و این پارچ و این سینی ‌نسبت به من در مرتبۀ اوّل است و آن دستمال یا کتاب در مرتبۀ دوم است حالا اگر فرض کنید که ما دیگری را [که در آنجا نشسته است] مبدأ قرار دهیم طبعاً او در مرتبۀ اوّل می‌شود و این پارچ در مرتبۀ دوم می‌شود.