جلسه ۱۰۵

اتحاد خلق زمان با خلق ماده

از هر زمانی که ماده [خلق می‌شود] ـ از هر زمان هم غلط است ـ یعنی وقتی که ماده خلق می‌شود با خلق خودش زمان را هم خلق می‌کند قبل از این دیگر معنا ندارد، «قبلی» نیست.

غلط بودن اطلاق قدیم زمانی بر پروردگار و عوالم مجرده

روی همین حساب اطلاق قدیم زمانی بر پروردگار و همین‌طور بر عوالم مجرده غلط است همان‌طور که فلاسفه این اطلاق را می‌آورند و بر ذات پروردگار اطلاق قدیم زمانی می‌کنند یا بر عوالم ملکوتی اطلاق قدیم زمانی می‌شود، گرچه قدیم ذاتی هم می‌گویند ولی از این نظر قدیم زمانی می‌گویند که قبلی ندارد. اطلاق قدیم و حدوث باید در وعائی باشد که فرض حدوث در آن وعاء بشود و این مسئله در مورد زمانیات صادق است؛ در زمانیات که ماده خلق می‌شود مانند این فرش، زید، آسمان و زمین ما می‌توانیم بر اینها اطلاق قدیم یا اطلاق حدوث زمانی کنیم.

اطلاق حدوث و قدیم زمانی بر این عالم

اطلاق حدوث از این نقطه‌نظر است که این شیء یا این مخلوق در اینجا در این برهه از زمان واقع شده است و قبل از آن، نیستی بر او حاکم بود یعنی درعین‌حال که زمان وجود داشت شیء نبود و ما می‌توانیم بر یک شیئی اطلاق قدیم زمانی کنیم به این منوال که قبل از این، شیئی وجود ندارد. بنابراین اطلاق حدوث و قدیم زمانی بر این عالم اشکال ندارد؛ بعضی‌ها قائل به حدوث زمانی هستند که البته غلط است و محال است، بعضی‌ها قائل به قدیم زمانی هستند که این درست است و صحتش هم از این نقطه‌نظر است که وقتی ما زمان را از عوارض ماده بدانیم قبل از خلق ماده دیگر زمان وجود ندارد پس این عالم زماناً قدیم است یعنی هروقتی که زمان بوده، این ماده هم بوده است و هروقتی که این ماده بوده در آن ‌وقت زمان هم بوده است و این دو از همدیگر جدا نشدنی هستند و نمی‌توانیم حتی یک دقیقه را تصور کنیم که در آن یک دقیقه ماده نباشد یعنی آن یک دقیقه بوده و بعد از آن یک دقیقه خدا عالم را خلق کرده است، خُب آن یک دقیقه چه بوده است؟! بالأخره چه گردش و چه حرکت و چه وضعی بوده است که یک دقیقه به‌وجود آورده است؟! وقتی که آسمان و زمین نیستند، وقتی که اصلاً ماده‌ای نیست این یک دقیقه از کجا آمد؟! این یک ساعت از کجا آمد؟!