جلسه ۱۰۴
توضیحات:
الفریدة الثالثة فی القدم و الحدوث 24ـ غرر فی تعریفهما و تقسیمهما
جلسه ۱۰۴
7این را مرحوم صدرالمتألّهین برای اثبات حدوث ذاتی فرموده‌اند. حالا از کجا حدوث ذاتی اثبات می‌شود؟ از اینجا که در هر حرکت جوهری به لازمۀ حرکت و به مقتضای حرکت ما سه مرحله داریم؛ یک مرحلۀ قبل داریم، یک مرحلۀ بعد داریم و یک مرحلۀ وسط که اسمش را «آن» می‌گویند. مرحلۀ قبل قوه است، مرحلۀ بعد فعل است، آن مرحلۀ وسط هم مرحله‌ای است که می‌خواهد از قوه به فعل منتقل شود.
شما همین مطلب را در نطفه می‌بینید که یک نطفه دائماً مراحلی را طی می‌کند و به مقتضای حرکت دائماً از قوه به فعل می‌رود، «قوه برای تبدیل شدن دارد»، وقتی تبدیل شد فعلیت می‌شود، دوباره «قوه برای تبدیل شدن دارد» به یک صورت دیگر، وقتی تبدیل شد فعلیت می‌شود همین‌طور مراحل قوه و فعل را طی می‌کند و دائماً صورت می‌پذیرد، صورت می‌پذیرد تا به مرحلۀ انسانیت می‌رسد، حالا در مرحلۀ انسانیت هم نمی‌ماند و شروع به عوض شدن می‌کند، سلول عوض می‌شود، گلبول‌هایش عوض می‌شوند، دائماً زیرورو می‌شود، کوچک است و بعد بزرگ می‌شود، لباس‌ها را یکی‌یکی از تن درمی‌آورد و لباس جدیدی را از صور مختلفه می‌پوشاند، تمام اینها به‌خاطر آن حرکتی است که در جوهر و ذات این ماده به‌وجود آمده است.
بنابراین ما حادث را که به معنای تأخّر هستی از نیستی می‌دانیم در حرکت جوهری کاملاً احساس می‌کنیم. مرحلۀ قبل، نیستیِ آن فعلیت است که بعد این ماده می‌آید به‌وسیلۀ صورت خودش را به این فعلیت و به این صورت بعدی تبدیل می‌کند، درست شد؟! پس این صورت بعدی از نبود این صورت، متأخّر است و نیستی بر این صورت حاکم است. در هر زمانیاتی همین‌طور است، در هر حرکتی همین‌طور است؛ شما در هر حرکتی مثلاً بخواهید این لیوان را از اینجا بردارید و در اینجا بگذارید، این از اینجا آمدن لازمه‌اش این است که یکی‌یکی این لیوان یک وجودی را در یک برهه پیدا کند که این وجود قبلاً نبوده است یعنی وقتی که لیوان در اینجا بود، وجود لیوان در [نقطۀ دیگر] معدوم بوده است، وقتی که لیوان در اینجا آمد الآن این حرکت فعلیت پیدا کرد و این لیوان در این برهه واقع شد، باز در اینجا عدمِ این مرحله بر وجود این مرحله سبقت دارد، وقتی که لیوان را در اینجا آوردیم، در اینجا وجود پیدا کرد پس این وجود متأخّر از عدمش می‌باشد، باز در این مرحله که الآن قرار دارد گرچه در این مرحله وجود دارد ولی باز در اینجا نسبت به مرحلۀ دیگر معدوم است، وقتی که این لیوان را در اینجا می‌آوریم وجود پیدا می‌کند.