جلسه ۱۰۴

مسئله‌ای که در اینجا می‌ماند و آنها در این مسئله گیر کرده‌اند مادۀ عالم است، شما که می‌گویید: تمام این اشیاء قبلاً دارای حرکت جوهری بوده‌اند مثلاً این زمین قبلاً آتش بوده است، بسیار خوب، براساس حرکت جوهری قبلاً دخان بوده است، بسیار خوب ما همۀ اینها را قبول داریم بالأخره شما یک مادۀ سیالی در حرکت جوهری می‌خواهید یا نمی‌خواهید؟! یک ماده می‌خواهید، چرا؟ چون شما همیشه در حرکت، قوه و فعل را لحاظ می‌کنید، قوه تبدیل به فعل می‌شود و حامل قوه، ماده است؛ ماده‌ای که حامل قوه است و به‌واسطۀ آن قوه فعلیت پیدا می‌کند پس شرط و رکن و حجر اساسی در حرکت جوهری ماده است، آن ماده صوری به خود می‌گیرد، ما می‌خواهیم ببینیم که قضیۀ آن ماده چیست؟ والاّ در سنگ، آجر، آهن و درخت و این حرف‌ها که هیچ‌وقت کسی بحث ندارد، می‌خواهیم ببینیم آن مادۀ مشَکّلۀ این عالم، آن ماده‌ای که مادة‌المواد است و بر همۀ مواد سبقت گرفته و تمام اشیاء عنصری عالم ریشه و نشئتشان از آن ماده است، مبدأ آن ماده کجاست؟ صحبت در این است، شما می‌گویید که ما برایش مبدأ پیدا نمی‌کنیم، این قدیم می‌شود، همین حرف را همه هم می‌زدند، آنها هم همین را می‌گویند، آنها می‌گویند که باید ببینیم این ماده از ازل بوده یا نبوده است؟ فرض کنید که این ماده از ازل نبوده است در یک زمانی یا در یک برهه‌ای بوده است حالا اسمش را زمان نمی‌گذاریم اسمش را یک عدم موهومی بگذارید، این در آن موقع در آن مرتبه، ماده نبوده است، یک‌دفعه این ماده خلق می‌شود، شما می‌گویید: این ماده در ازل بوده است، مطلب فرقی نکرد، شما به‌هرصورت دارید عوارض و امثال‌ذلک را جابه‌جا می‌کنید اما آن مادۀ اصلی تشکیل دهنده [چطور؟] بله! ما هم قبول داریم، ما هم می‌گوییم که این عالم حادث است و حادث زمانی است و الآن احساس حدوث را در اینجا می‌کنیم مثلاً الآن زمستان است بعد تابستان می‌شود و این تغییر به‌خاطر تغییر ذاتی است چون در ذات تغییر پیدا می‌شود ـ همان‌طور که شما می‌فرمایید و صحیح هم همین است ـ در اعراض هم تغییر پیدا می‌شود ولی بالأخره آن ماده آیا زمانی هست یا نه؟ آیا اوّلی داشته است یا اوّل نداشته است؟ بحث در آن است. پس بالأخره ما نمی‌توانیم به مرحله‌ای برسیم که تصور کنیم یک زمانی هست که در آن زمان ماده وجود ندارد چون این محال است.